ભારતને મોટી રાહત! રશિયન તેલ-ગેસની ખરીદી પર ટ્રમ્પે પ્રતિબંધોમાં આપી છૂટ

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રાષ્ટ્રીય હિતનો હવાલો આપીને રશિયા અને ઈરાન પર પ્રતિબંધો લગાવવા સંબંધિત કાયદા હેઠળ કેટલાક પ્રતિબંધો, પાબંદીઓ અને શુલ્કોમાંથી છૂટ આપી છે. શુક્રવારે રાત્રે જાહેર કરાયેલા એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડરમાં ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે અમુક પ્રતિબંધો લાગુ ન કરવા એ અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય હિતમાં છે. આ નિર્ણયથી રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગેસ ખરીદતા દેશો પર અમેરિકી કાર્યવાહી અંગેની ચર્ચા ફરી તેજ બની છે.

ટ્રમ્પે અમેરિકી સંસદને એક પ્રમાણપત્ર પણ સોંપ્યું છે, જેમાં જણાવાયું છે કે હાલના સંજોગોમાં આવી છૂટ આપવી અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય હિતમાં છે. આ નિર્ણયના પગલે રશિયન તેલની ખરીદીના મુદ્દે ભારત પર 100% સુધીનો ટેરિફ લાગુ થવાનું જોખમ હાલ પૂરતું ટળ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.

‘લિન્ડસે ઓ. ગ્રાહમ રશિયા અને ઈરાન પ્રતિબંધ અધિનિયમ’ તરીકે ઓળખાતા આ કાયદા હેઠળ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિને રશિયા પર વ્યાપક પ્રતિબંધો લગાવવાની અને રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં તેલ તથા ગેસ ખરીદતા દેશોમાંથી અમેરિકામાં આવતી ચીજવસ્તુઓ પર ભારે ટેરિફ લગાવવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.

આ કાયદો અમેરિકી કોંગ્રેસે 16 સપ્ટેમ્બરે પસાર કર્યો હતો અને ટ્રમ્પે બે દિવસ બાદ તેના પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. કાયદા હેઠળ, તેને લાગુ કર્યાના 30 દિવસની અંદર રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ અથવા કુદરતી ગેસ આયાત કરતા પાંચ સૌથી મોટા દેશોમાંથી અમેરિકામાં આવતી તમામ ચીજવસ્તુઓ પર 100% સુધીનો ટેરિફ લગાવવાની સત્તા રાષ્ટ્રપતિને આપવામાં આવી હતી.

જોકે, ગ્રાહમ કાયદાની કલમ 115માં એવી જોગવાઈ પણ છે કે જો પ્રતિબંધો, પાબંદીઓ અને શુલ્કોમાંથી છૂટ આપવી અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય હિતમાં હોય, તો રાષ્ટ્રપતિ આવી છૂટ આપી શકે છે. ટ્રમ્પે હાલના નિર્ણય માટે આ જ જોગવાઈનો આધાર લીધો છે.

ભારત પર 100% ટેરિફનું જોખમ હાલ પૂરતું ટળ્યું

રશિયા પાસેથી સૌથી વધુ તેલ અને ગેસ ખરીદતા દેશોમાં ભારત અને ચીનનો સમાવેશ થાય છે. ગ્રાહમ કાયદા હેઠળ પ્રતિબંધો, પાબંદીઓ અને શુલ્કોમાંથી છૂટ આપવાના ટ્રમ્પના નિર્ણયથી અમેરિકામાં નિકાસ થતા ભારતીય માલસામાન પર 100% સુધીનો ટેરિફ લાગુ થવાનું જોખમ હાલ પૂરતું ટળ્યું છે.

ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે ગ્રાહમ કાયદાની કલમ 115(એ) હેઠળ તેઓ કલમ 112 અને 113 અથવા તેમના આદેશમાં નિર્ધારિત કોઈપણ શુલ્ક લાગુ કરવામાંથી છૂટ આપી રહ્યા છે. કલમ 113 હેઠળ રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ અથવા કુદરતી ગેસ ખરીદતા દેશો કે રશિયાને પ્રતિબંધોથી બચવામાં મદદ કરતા દેશો પર 100% સુધીનો ટેરિફ લગાવવાની જોગવાઈ છે.

આ નિર્ણય ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધો માટે મહત્ત્વનો છે. જોકે, આ છૂટનો વ્યાપ અને સમયગાળો કેટલો રહેશે તે અંગેની વિગતોને ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે.

ગ્રાહમ કાયદા અંગે એસ. જયશંકર અને માર્કો રુબિયો વચ્ચે બેઠક થઈ હતી.

ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ગયા મહિને ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાની બેઠક દરમિયાન અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો સાથે મુલાકાત કરી હતી. આ બેઠકમાં ગ્રાહમ કાયદાને લઈને ભારતની ચિંતાઓ રજૂ કરવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે.

જયશંકરે રુબિયોને સમજાવ્યું હતું કે ભારતની ઓઇલ રિફાઇનરીઓ મુખ્યત્વે મધ્યમ શ્રેણીના સલ્ફરયુક્ત ક્રૂડ ઓઇલની પ્રક્રિયા કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે. આ પ્રકારનું તેલ પશ્ચિમ એશિયાના દેશો અને રશિયા પાસેથી મળે છે.

તેમણે એ પણ સમજાવ્યું હતું કે વેનેઝુએલા પાસેથી ભારે ગ્રેડનું ક્રૂડ ઓઇલ મળે છે, જ્યારે અમેરિકા પાસેથી હળવા ગ્રેડનું ક્રૂડ ઓઇલ આવે છે. ભારતીય રિફાઇનરીઓમાં તેનો ઉપયોગ કરવા માટે તેને અન્ય પ્રકારના તેલ સાથે મિશ્રિત કરવાની જરૂર પડે છે.

ઈરાન યુદ્ધ વચ્ચે ભારત માટે રશિયન તેલનું મહત્ત્વ વધ્યું

પશ્ચિમ એશિયામાં ઈરાન યુદ્ધને કારણે તેલના પુરવઠા પર અસર પડી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત પોતાની ઊર્જાની જરૂરિયાતો અને અર્થતંત્રને સરળતાથી ચલાવવા માટે રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ પર નિર્ભર રહ્યું છે.

ભારત માટે રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી માત્ર વેપારનો મુદ્દો નથી, પરંતુ ઊર્જા સુરક્ષા અને રિફાઇનરીઓની જરૂરિયાતો સાથે પણ જોડાયેલો છે. તેથી અમેરિકાના પ્રતિબંધો અને ટેરિફ સંબંધિત નિર્ણયો ભારતની આયાતનીતિ તથા વેપાર પર અસર કરી શકે છે.

દરમિયાન, અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો આગામી દિવસોમાં ભારતની મુલાકાતે આવવાના છે. આ મુલાકાત દરમિયાન ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધો, રશિયન તેલની ખરીદી અને ગ્રાહમ કાયદા સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થાય છે કે નહીં તેના પર નજર રહેશે.