બાસમતી ચોખા વિવાદ: ઓસ્ટ્રેલિયામાં ભારતને મોટો ઝટકો, ખેડૂતોની ચિંતા વધી અને પાકિસ્તાનમાં જશ્ન

Basmati rice trademark: વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય બાસમતી ચોખાના દબદબાને એક મોટો ફટકો પડ્યો છે. તાજેતરમાં જ ઓસ્ટ્રેલિયાની ફેડરલ કોર્ટે બાસમતી ચોખા પર માત્ર ભારતનો જ એકાધિકાર (મોનોપોલી) હોવાના દાવાને ફગાવી દીધો છે. આ નિર્ણયથી ભારતના ચોખા નિકાસકારો અને ખેડૂતોને મોટું નુકસાન જવાની ભીતિ છે, જ્યારે પાડોશી દેશ પાકિસ્તાન આ ચુકાદાથી ભારે ખુશ જોવા મળી રહ્યું છે.

શું છે સમગ્ર વિવાદ?

ભારત સરકારની એજન્સી ‘એગ્રીકલ્ચરલ એન્ડ પ્રોસેસ્ડ ફૂડ પ્રોડક્ટ્સ એક્સપોર્ટ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી' દ્વારા ઓસ્ટ્રેલિયામાં એક અરજી કરવામાં આવી હતી. આ અરજીનો મુખ્ય હેતુ એ હતો કે ઓસ્ટ્રેલિયાના બજારમાં ‘બાસમતી' શબ્દને ભારત માટે સ્પેશિયલ સર્ટિફિકેશન ટ્રેડમાર્ક તરીકે નોંધવામાં આવે. જો આમ થયું હોત, તો ઓસ્ટ્રેલિયામાં માત્ર ભારતીય ચોખા જ 'બાસમતી' નામથી વેચાઈ શક્યા હોત.

પરંતુ, ઓસ્ટ્રેલિયાના ટ્રેડમાર્ક રજિસ્ટ્રાર અને ત્યારબાદ ફેડરલ કોર્ટે આ અરજી રદ કરી દીધી. કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું કે બાસમતી ચોખાનું ઉત્પાદન માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ પાકિસ્તાનમાં પણ થાય છે. આથી, આ ટ્રેડમાર્ક માત્ર ભારતને આપી દેવાથી અન્ય વેપારીઓના અધિકારો પર તરાપ વાગી શકે છે.

સીધી સ્પર્ધા: હવે ભારતીય નિકાસકારોએ ઓસ્ટ્રેલિયાના માર્કેટમાં પાકિસ્તાની બાસમતી ચોખા સાથે સીધી હરીફાઈ કરવી પડશે.

પંજાબ અને હરિયાણાને અસર: બાસમતી ચોખાના ઉત્પાદનમાં પંજાબ અને હરિયાણાના ખેડૂતો મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય બાસમતીની એક અલગ બ્રાન્ડ વેલ્યુ બનાવવાની તેમની મહેનતને આનાથી બ્રેક લાગી છે.

જૂનો ઇતિહાસ: ઉલ્લેખનીય છે કે ભારત આ અગાઉ ન્યુઝીલેન્ડ અને કેન્યા જેવા દેશોમાં પણ આ જ પ્રકારની કાનૂની લડાઈઓનો સામનો કરી ચૂક્યું છે.

પાકિસ્તાનમાં જશ્નનો માહોલ

ઓસ્ટ્રેલિયન કોર્ટના આ નિર્ણય બાદ પાકિસ્તાનના વાણિજ્ય મંત્રાલયે ભારે ખુશી વ્યક્ત કરી છે અને તેને પોતાની એક મોટી કાનૂની જીત ગણાવી છે. પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી એવો દાવો કરતું આવ્યું છે કે બાસમતી ચોખા એ ભારત અને પાકિસ્તાન બંનેના ઐતિહાસિક વિસ્તારોમાં પકવવામાં આવતો પાક છે. તે એક ભૌગોલિક સંકેત (Geographical Indication - GI) સાથે જોડાયેલી ઉપજ હોવાથી કોઈ એક જ દેશ તેના પર પોતાનો હક જમાવી શકે નહીં.

ઓસ્ટ્રેલિયાની ફેડરલ કોર્ટના આ લેટેસ્ટ ચુકાદાએ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બાસમતી ચોખાના વેપારના સમીકરણો બદલી નાખ્યા છે. ભારતે હવે વિદેશી બજારોમાં પોતાની ક્વોલિટી અને માર્કેટિંગના આધારે પાકિસ્તાન સામે પોતાનું વર્ચસ્વ ટકાવી રાખવા માટે નવી રણનીતિ ઘડવી પડશે. આગામી સમયમાં આ નિર્ણયની અસર ચોખાની નિકાસ અને ભાવ પર સીધી જોવા મળી શકે છે.

આ પણ વાંચો- 2026નું છેલ્લું ચંદ્રગ્રહણ: 28 ઓગસ્ટે રક્ષાબંધનના દિવસે જ ગ્રહણ, જાણો ભારતમાં દેખાશે કે નહીં અને શું છે રાખડી બાંધવાનું મુહૂર્ત?