ક્રૂડ ઓઈલમાં 4 વર્ષની સૌથી મોટી તેજી: ભાવ $80 પાર, મિડલ ઈસ્ટના ટેન્શનથી શેરબજારનું મૂડ બગડ્યું

Crude oil prices: સોમવારે, 2 માર્ચના રોજ કાચા તેલ એટલે કે ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોમાં છેલ્લા 4 વર્ષનો સૌથી મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે સતત વધી રહેલા યુદ્ધના ભણકારાને કારણે ક્રૂડ ઓઈલનો ભાવ બેરલ દીઠ 80 ડોલરની સપાટી વટાવી ગયો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મહત્વના દરિયાઈ માર્ગ 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' માંથી ઓઈલ ટેન્કરોની અવરજવર અટકી જવાના સમાચારોએ દુનિયાભરમાં તેલની સપ્લાય અને મોંઘવારી વધવાની ચિંતા ઊભી કરી દીધી છે. આ માર્ગ એટલો મહત્વનો છે કે દુનિયાનું લગભગ 20% ક્રૂડ ઓઈલ અહીંથી જ પસાર થાય છે.

બ્રેન્ટ અને WTI ક્રૂડમાં ભારી ઉછાળો

આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમતોમાં મોટો ફેરફાર નોંધાયો છે:

બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude): બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સનો ભાવ એકાએક 13% ઉછળીને 82.37 ડોલર પ્રતિ બેરલ થઈ ગયો હતો. જાન્યુઆરી 2025 પછીનું આ સૌથી ઊંચું સ્તર છે. જોકે બાદમાં તે 8.88% ના વધારા સાથે 79.34 ડોલર પર ટ્રેડ થતો જોવા મળ્યો હતો.

લશ્કરી કાર્યવાહી અને વધતો તણાવ

છેલ્લા બે દિવસથી મિડલ ઈસ્ટમાં થયેલા ભારે લશ્કરી હુમલાઓએ ઓઈલ માર્કેટમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. રવિવારે ઈઝરાયેલે ઈરાન પર નવા હુમલા કર્યા હતા, જેના જવાબમાં ઈરાને પણ મિસાઈલ હુમલા કર્યા.

ઈરાની અધિકારીઓએ દાવો કર્યો છે કે અખાતના તટ પાસે તેમના 3 ઓઈલ ટેન્કરોને નુકસાન પહોંચ્યું છે અને 1 નાવિકનું મોત થયું છે. જોકે, ઈરાને સ્પષ્ટતા કરી છે કે ટેકનિકલ રીતે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ હજુ ખુલ્લું છે. બીજી તરફ, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મોટો દાવો કર્યો છે કે અમેરિકી સેનાએ ઈરાનના 9 નૌકા જહાજોને નષ્ટ કરી દીધા છે અને ચેતવણી આપી છે કે આગળ પણ તેઓ ચોક્કસ અને ભારે બોમ્બમારો ચાલુ રાખશે.

ગ્લોબલ સપ્લાય પર મસમોટો ખતરો

સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ એ ઈરાનના દક્ષિણ કિનારે આવેલો એક સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ છે. સાઉદી અરેબિયા અને કુવૈત સહિતના મોટાભાગના અખાતી દેશો આ જ રસ્તેથી પોતાનું તેલ નિકાસ કરે છે. દરરોજ અંદાજે 2 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ અને મોટા પ્રમાણમાં નેચરલ ગેસ આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો આ માર્ગ લાંબા સમય માટે બંધ રહે અથવા તેમાં અડચણ આવે, તો આખી દુનિયામાં એનર્જી ક્રાઈસિસ (ઊર્જા કટોકટી) સર્જાઈ શકે છે.

શેરબજારનું મૂડ બગડ્યું

ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોમાં આવેલા આ ઉછાળાની સીધી અસર ગ્લોબલ શેરબજારો પર પડી છે:

અમેરિકાના મુખ્ય ઈન્ડેક્સ S&P 500, નેસ્ડેક (Nasdaq) અને ડાઉ જોન્સ (Dow Jones) ના ફ્યુચર્સમાં 1% થી વધુનો કડાકો જોવા મળ્યો છે.

તેલ મોંઘુ થતા ExxonMobil અને Chevron જેવી એનર્જી કંપનીઓના શેરમાં લગભગ 2% નો વધારો થયો છે.

યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે Northrop Grumman અને Lockheed Martin જેવી ડિફેન્સ કંપનીઓના શેર પણ મજબૂત થયા છે.

સાથે જ, અમેરિકામાં પેટ્રોલની સરેરાશ રિટેલ કિંમત 2.98 ડોલર પ્રતિ ગેલન નોંધાઈ છે, જે ડિસેમ્બર 2025 માં 3 ડોલરથી નીચેના સ્તર કરતા થોડી વધારે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો ક્રૂડ ઓઈલ આમ જ મોંઘુ રહેશે, તો આવનારા સમયમાં ઈંધણના ભાવ હજુ વધી શકે છે.

ઈરાનની રણનીતિક તાકાત અને મોંઘવારીનો ડર

ઈરાન દરરોજ લગભગ 33 લાખ બેરલ તેલનું ઉત્પાદન કરે છે, જે આખી દુનિયાના કુલ ઉત્પાદનનો 3% હિસ્સો છે. OPEC ના આંકડા મુજબ, ઈરાન પાસે દુનિયાનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ ભંડાર છે અને તે ભારત તથા ચીન જેવા દેશોને મોટા પાયે તેલ નિકાસ કરે છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ પર તેની પકડ તેને એક મોટી રણનીતિક તાકાત આપે છે.

એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં આ યુદ્ધનો તણાવ શાંત નહીં થાય, ત્યાં સુધી ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આસમાને રહી શકે છે. આનાથી દુનિયાભરમાં મોંઘવારી વધશે અને આર્થિક વિકાસ (Economic Growth) પર ભારે દબાણ આવશે.

આ પણ વાંચો- ઈરાન-ઇઝરાયેલ યુદ્ધ વચ્ચે PM મોદીની નેતન્યાહૂ સાથે મોટી વાતચીત, પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ અંગે કહી આ મોટી વાત

(ડિસ્ક્લેમર: અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી અને રોકાણ અંગેની સલાહ નિષ્ણાતો અને બ્રોકરેજ ફર્મ્સના પોતાના અંગત વિચાર છે. કોઈપણ પ્રકારનું રોકાણ કરતા પહેલા વાચકોએ પોતાના સર્ટિફાઈડ એક્સપર્ટની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.)