ડોલર સામે રૂપિયાનો ઐતિહાસિક કડાકો: એક જ દિવસમાં 93.71 ના રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે પહોંચ્યો, જાણો આ મોટા ઘટાડા પાછળના મુખ્ય કારણો

Rupee at all time low: ભારતીય કરન્સી માર્કેટમાંથી એક ખૂબ જ મોટા અને ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકન ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયામાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ઐતિહાસિક ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. મોંઘા ક્રૂડ ઓઇલના કારણે ઈમ્પોર્ટ બિલ (આયાત ખર્ચ) વધવાની આશંકાએ રૂપિયા પર ભારે દબાણ ઊભું કર્યું છે, જેના પરિણામે રૂપિયો પત્તાના મહેલની જેમ ધરાશાયી થયો છે.

રૂપિયામાં ઐતિહાસિક કડાકો: આંકડા શું કહે છે?

માર્કેટના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, માત્ર એક જ દિવસમાં રૂપિયો 1 રૂપિયો અને 8 પૈસા જેટલો તૂટ્યો છે અને 93.71 ના રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે બંધ થયો છે. વર્ષની શરૂઆત એટલે કે જાન્યુઆરીથી લઈને અત્યાર સુધીમાં રૂપિયામાં 4% જેટલો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. ખાસ કરીને જાન્યુઆરી 2025 પછી એક જ મહિનામાં આ સૌથી મોટી વેચવાલી જોવા મળી છે. આ ઘટાડો માત્ર કોઈ એક કારણનું પરિણામ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક (Global) અને સ્થાનિક (Domestic) પરિબળોની મિશ્ર અસરોને કારણે ડોલરની માંગ અચાનક વધી ગઈ છે, જેની સીધી અને નકારાત્મક અસર આપણી સ્થાનિક કરન્સી પર પડી રહી છે.

રૂપિયાના ધોવાણ પાછળના 4 મુખ્ય કારણો

1. મિડલ ઈસ્ટમાં ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ

પશ્ચિમ એશિયા, ખાસ કરીને મિડલ ઈસ્ટમાં ઈરાન અને અન્ય દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષે વૈશ્વિક એનર્જી સપ્લાય ચેઈનને ખોરવી નાખી છે. આ યુદ્ધ જેવી સ્થિતિના કારણે દુનિયાભરના રોકાણકારોમાં ડરનો માહોલ છે. જ્યારે પણ બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધે છે, ત્યારે રોકાણકારો સુરક્ષિત રોકાણ (Safe-haven assets) તરફ વળે છે. હાલના સમયમાં અમેરિકન ડોલર સૌથી સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. આથી, ડોલરની ખરીદી વધતા તે મજબૂત થઈ રહ્યો છે અને રૂપિયા જેવી ઉભરતા બજારોની કરન્સી પર દબાણ વધી રહ્યું છે.

2. કાચા તેલ (Crude Oil) ની આસમાને પહોંચેલી કિંમતો

ભારત તેની જરૂરિયાતના લગભગ 89% કાચા તેલની આયાત (Import) કરે છે. 19 માર્ચના રોજ બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ઉછળીને લગભગ $119 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયો હતો, જોકે શુક્રવારે તે થોડો ઘટીને $108 ની આસપાસ આવ્યો હતો. આમ છતાં, આ ભાવ ખૂબ ઊંચો છે. મોંઘા તેલના કારણે ભારતનું ઈમ્પોર્ટ બિલ વધે છે, જેનાથી કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (ચાલુ ખાતાની ખાધ) માં વધારો થાય છે. આ આયાતનું પેમેન્ટ ચૂકવવા માટે ભારતને વધુ ડોલરની જરૂર પડે છે, જે રૂપિયાને વધુ નબળો પાડે છે.

કોટક મહિન્દ્રા AMC ના ફિક્સ્ડ ઇનકમના હેડ અભિષેક બિસેન આ અંગે જણાવે છે કે, "વૈશ્વિક એનર્જી સપ્લાયમાં આવેલી રુકાવટના કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ મોંઘુ થયું છે. આનાથી ભારતના વેપાર પર ખૂબ ખરાબ અસર પડી રહી છે. તેલની સતત વધી રહેલી કિંમતો ભારતના ગ્રોથ અને ફુગાવા (Inflation) ના સંતુલનને બગાડી શકે છે અને રૂપિયા પર દબાણ વધુ વધારી શકે છે."

3. દુનિયાભરમાં મજબૂત થઈ રહેલો US ડોલર

ડોલર ઈન્ડેક્સ (જે વિશ્વની છ મોટી કરન્સી સામે અમેરિકન ડોલરની મજબૂતી માપે છે) શુક્રવારે 0.17% વધ્યો હતો. આ દર્શાવે છે કે આર્થિક અને રાજકીય અનિશ્ચિતતા વચ્ચે આખી દુનિયામાં ડોલરની ડિમાન્ડ વધી રહી છે. મજબૂત ડોલરનો સીધો અર્થ એ છે કે ભારત માટે આયાત આપોઆપ મોંઘી બની જાય છે અને રૂપિયો નીચે તરફ ધકેલાય છે.

4. વિદેશી રોકાણકારો (FIIs) ની સતત વેચવાલી

વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) ભારતીય શેરબજારમાંથી સતત પોતાના પૈસા પાછા ખેંચી રહ્યા છે. માત્ર ગુરુવારના આંકડા જોઈએ તો, ભારતીય બજારમાંથી 7,558 કરોડનું નેટ આઉટફ્લો (રોકાણ પાછું ખેંચાવું) નોંધાયું છે. જ્યારે વિદેશી રોકાણકારો પૈસા પાછા ખેંચે છે, ત્યારે ફોરેન એક્સચેન્જ માર્કેટમાં રૂપિયાની માંગ ઘટે છે અને તે ડેપ્રિસિએટ (મૂલ્યમાં ઘટાડો) થાય છે.

RBIની ભૂમિકા: શું રિઝર્વ બેંક બચાવમાં આવી?

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી રૂપિયો ધીમે ધીમે નબળો પડી રહ્યો છે. આની પાછળ વેપાર ખાધ, આયાતી તેલ પર આપણી નિર્ભરતા અને અમેરિકાની સરખામણીમાં આપણો ફુગાવો જેવા માળખાકીય કારણો જવાબદાર છે.

આ ઘટાડાને રોકવા માટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) સતત પ્રયાસ કરી રહી છે. એક અંદાજ મુજબ, માત્ર માર્ચ મહિનામાં જ RBI એ રૂપિયાને ટેકો આપવા માટે પોતાના રિઝર્વમાંથી $15 બિલિયનથી વધુ રકમ વેચી છે. સામાન્ય રીતે નાણાકીય વર્ષ (Financial Year) ના અંતમાં RBI નો હસ્તક્ષેપ વધી જાય છે. આનાથી શોર્ટ-ટર્મમાં થોડી સ્થિરતા ચોક્કસ મળે છે, પરંતુ વૈશ્વિક દબાણો એટલા મજબૂત છે કે તેને સંપૂર્ણપણે રોકવા મુશ્કેલ છે.

એક્સપર્ટ્સનો શું મત છે?

HDFC સિક્યોરિટીઝના સિનિયર રિસર્ચ એનાલિસ્ટ દિલીપ પરમારે આ પરિસ્થિતિ અંગે પોતાનો મત આપતા કહ્યું કે, "ગુરુવારની રજા બાદ ભારતીય રૂપિયો ફરીથી તૂટીને નવા રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે આવી ગયો છે. વિદેશી ફંડનું સતત બહાર જવું અને કાચા તેલની વધતી કિંમતો - આ 'બેવડા માર' એ રૂપિયાને ખરાબ રીતે પ્રભાવિત કર્યો છે. વધતી વેપાર ખાધ અને મોંઘવારીના દબાણને જોતા એવું લાગે છે કે RBI પોતાની એપ્રિલ મહિનાની મીટિંગમાં વ્યાજ દરોમાં કોઈ ફેરફાર નહીં કરે અને સ્થિતિ જાળવી રાખશે."

ટેકનિકલ એનાલિસિસની વાત કરીએ તો, USD-INR ની જોડી અત્યારે બુલિશ (તેજીમાં) દેખાઈ રહી છે. અત્યારે ડોલર-રૂપિયાનું લેવલ 93.75 પર પહોંચી ગયું છે અને હવે રૂપિયા માટે નવો સપોર્ટ 92.90 પર શિફ્ટ થઈ રહ્યો છે. ટૂંકા ગાળામાં ભૌગોલિક રાજકીય ઉતાર-ચઢાવ માર્કેટની દિશા નક્કી કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.

ભારતીય રૂપિયો હાલમાં ખૂબ જ નાજુક તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. જ્યાં સુધી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ સ્થિર નહીં થાય અને મિડલ ઈસ્ટનો તણાવ ઓછો નહીં થાય, ત્યાં સુધી ભારતીય કરન્સી પર દબાણ યથાવત રહેવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. સામાન્ય માણસથી લઈને શેરબજારના રોકાણકારોની નજર હવે આગામી દિવસોમાં RBI ના પગલાં અને વૈશ્વિક બજારની હિલચાલ પર રહેશે.

આ પણ વાંચો- Market outlook : શેરબજારમાં ઉછાળો, 21 માર્ચે કેવો રહેશે બજારનો મૂડ? જાણો નિષ્ણાતોની સલાહ અને રોકાણની સ્માર્ટ રણનીતિ

ડિસ્ક્લેમર: Moneycontrol.com પર વ્યક્ત કરાયેલા મંતવ્યો નિષ્ણાતોના અંગત મંતવ્યો છે. આ માટે વેબસાઇટ અથવા મેનેજમેન્ટ જવાબદાર નથી. મની કંટ્રોલ યુઝર્સને કોઈપણ રોકાણ નિર્ણય લેતા પહેલા પ્રમાણિત નિષ્ણાતની સલાહ લેવાની સલાહ આપે છે.