રશિયા પાછળ છૂટ્યું, OPEC દેશોની બોલબાલા: ભારતમાં તેલની આયાતમાં મોટો ફેરફાર, જાણો કેમ ઘટ્યો રશિયન તેલનો ક્રેઝ?

India Oil Import: ભારતની એનર્જી માર્કેટમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી મોટા ફેરફારો જોવા મળી રહ્યા છે. રશિયા અને યુક્રેન યુદ્ધ બાદ જે રશિયા ભારત માટે તેલનો સૌથી મોટો સપ્લાયર બની ગયું હતું, હવે તેની પકડ ઢીલી પડતી દેખાય છે. ડિસેમ્બર 2025માં રશિયાથી ભારત આવતા તેલના જથ્થામાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે છેલ્લા 2 વર્ષનું સૌથી નીચલું સ્તર છે. બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ જેવા OPEC દેશો ફરી એકવાર ભારતીય બજારમાં પોતાનું વર્ચસ્વ જમાવી રહ્યા છે.

રશિયન તેલની આયાતમાં 22%નો મોટો ઘટાડો

પશ્ચિમી દેશો, ખાસ કરીને અમેરિકા અને યુરોપિયન યુનિયન દ્વારા રશિયા પર લાદવામાં આવેલા કડક પ્રતિબંધોની સીધી અસર ભારતીય આયાત પર પડી છે. ડિસેમ્બર 2025માં રશિયાથી તેલની આયાત નવેમ્બરની સરખામણીએ 22% ઘટીને 1.38 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ પર આવી ગઈ છે.

આ ઘટાડાને કારણે ભારતના કુલ તેલ આયાતમાં રશિયાનો હિસ્સો ઘટીને 27.4% થયો છે, જે જાન્યુઆરી 2023 પછીનું સૌથી ઓછું સ્તર છે. ભારતીય રિફાઇનરીઓએ હવે અન્ય વિકલ્પો શોધવાની ફરજ પડી રહી છે.

રશિયન તેલમાં ઘટાડો થતા જ OPEC (Organization of the Petroleum Exporting Countries) દેશો માટે રસ્તો સાફ થઈ ગયો છે. વર્ષ 2025માં ભારતની કુલ કાચા તેલની આયાતમાં OPEC નો હિસ્સો વધીને 50%થી વધુ થઈ ગયો છે, જે ગયા વર્ષે 49% હતો. તેની સામે રશિયાનો હિસ્સો 2024 ના 36% થી ઘટીને હવે 33.3% પર આવી ગયો છે. ઓપેક દેશોમાંથી તેલની આયાત 11 મહિનાના ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે.

કેમ રશિયાથી તેલ લેવાનું ઓછું થયું?

આ ફેરફાર પાછળ મુખ્ય બે કારણો જવાબદાર માનવામાં આવે છે:

કડક પ્રતિબંધો: અમેરિકા અને યુરોપે રશિયા પરના પ્રતિબંધો વધુ કડક બનાવ્યા છે, જેના કારણે પેમેન્ટ અને શિપિંગમાં સમસ્યાઓ આવી રહી છે.

રિફાઇનરીઓનો નફો: રશિયા પાસેથી પહેલા જે ડિસ્કાઉન્ટ મળતું હતું, તેમાં હવે ઘટાડો થયો છે. આથી ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે મધ્ય પૂર્વ (Middle East), અમેરિકા અને દક્ષિણ અમેરિકાથી તેલ ખરીદવું વધુ અનુકૂળ બની રહ્યું છે.

શું ભારત રશિયા પાસેથી તેલ લેવાનું બંધ કરી દેશે?

નિષ્ણાતોના મતે, આ ઘટાડો કાયમી નથી. કેપ્લરના લીડ રિસર્ચ એનાલિસ્ટ સુમિત રિતોલા જણાવે છે કે, જાન્યુઆરી 2026માં ભારતની રશિયન તેલ આયાત 1.2 મિલિયનથી 1.4 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ રહેવાની શક્યતા છે. આ એક કામચલાઉ અડચણ છે જે મુખ્યત્વે નિયમોના પાલનને કારણે સર્જાઈ છે. ભારત સંપૂર્ણપણે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ નહીં કરે, પરંતુ પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડીને સોર્સિંગમાં વિવિધતા લાવી રહ્યું છે.

આ પણ વાંચો-ઈરાન સંકટથી બાસમતી ચોખાના નિકાસકારોની હાલત કફોડી: 2,000 કરોડનું પેમેન્ટ અટક્યું, ભાવમાં પણ મોટો ઘટાડો

ભારત દુનિયાનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ આયાતકાર દેશ છે. રશિયા પરના પ્રતિબંધોને કારણે ઉભી થયેલી સ્થિતિમાં ભારત અત્યારે સાવચેતીપૂર્વક પગલાં ભરી રહ્યું છે. જો રશિયન તેલ પરની છૂટ ઘટશે, તો આગામી સમયમાં મધ્ય પૂર્વના દેશો ભારત માટે ફરીથી મુખ્ય ભાગીદાર બની રહેશે.