Rupee Hits Fresh Record Low: મોંઘવારી અને યુદ્ધની ભીતિ વચ્ચે રૂપિયો તળિયે, ડોલર સામે 93.83 ના ઐતિહાસિક નીચલા સ્તરે પહોંચ્યો

Rupee Hits Fresh Record Low: ભારતીય ચલણ રૂપિયા માટે હાલનો સમય ખૂબ જ મુશ્કેલીભર્યો સાબિત થઈ રહ્યો છે. મોંઘવારીનો સતત વધતો ગ્રાફ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચાલી રહેલા યુદ્ધની ચિંતાઓએ ભારતીય રૂપિયાની કમર તોડી નાખી છે. સોમવાર, 23 માર્ચના રોજ ભારતીય રૂપિયો અમેરિકન ડોલર (US Dollar) ની સામે 93.83 ના નવા રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે (Record Low) ખુલ્યો હતો. આ ઘટાડો શુક્રવારે થયેલા કડાકા પછીની સ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવે છે. શુક્રવારે રૂપિયામાં છેલ્લા 4 વર્ષમાં એક જ દિવસમાં સૌથી મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જેણે બજારના નિષ્ણાતો અને ટ્રેડર્સની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે.

જ્યારે કોઈપણ દેશનું ચલણ આટલી ઝડપથી ગગડતું હોય, ત્યારે તેની સીધી અસર દેશની અર્થવ્યવસ્થા અને સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પડે છે. અત્યારે સમગ્ર માર્કેટ અને ટ્રેડર્સની નજર રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) પર ટકેલી છે. લોકો એ જોવાની રાહ જોઈ રહ્યા છે કે કરન્સીને વધુ પડતી રોકવા માટે RBI કોઈ મોટું પગલું ભરે છે કે નહીં.

માર્કેટની આંકડાકીય માહિતી અને રૂપિયાની સ્થિતિ

સોમવારે લોકલ કરન્સી માર્કેટમાં રૂપિયો ડોલર સામે 93.84 રૂપિયા પર ટ્રેડ કરી રહ્યો હતો. જો આપણે અગાઉના ટ્રેડિંગ સેશનની વાત કરીએ, તો તે 93.71 રૂપિયા પ્રતિ ડોલર પર બંધ થયો હતો. આ ઘટાડાની શરૂઆત 20 માર્ચથી વધુ ઉગ્ર બની હતી. 20 માર્ચે રૂપિયામાં લગભગ 100 પૈસાનો જંગી ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. આ ઘટાડો સામાન્ય ન હતો, પરંતુ છેલ્લા 4 વર્ષમાં સૌથી મોટી ઇન્ટ્રા-ડે (એક જ દિવસમાં થતી) પડતી હતી.

પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધનો ભયાવહ માહોલ: રૂપિયા માટે મોટો ખતરો

રૂપિયાના આ ઘટાડા પાછળનું એક સૌથી મોટું કારણ પશ્ચિમ એશિયા (West Asia) માં ચાલી રહેલું ભયંકર યુદ્ધ છે. આ યુદ્ધ હવે તેના ત્રીજા અઠવાડિયામાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે અને પરિસ્થિતિ શાંત થવાને બદલે વધુ વણસી રહી છે. ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ (Geopolitical Tension) માર્કેટ માટે હંમેશા નકારાત્મક સાબિત થાય છે. તાજેતરમાં, ઈરાન દ્વારા એક મોટી અને ગંભીર ધમકી આપવામાં આવી છે. ઈરાને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે જો અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે 48 કલાકની અંદર ઈરાનના વીજળી ગ્રિડ (Power Grid) ને નુકસાન પહોંચાડવાની પોતાની ધમકી પર અમલ કર્યો, તો ઈરાન શાંત નહીં બેસે. ઈરાને વળતો પ્રહાર કરવાની ચીમકી આપતા કહ્યું છે કે તે પોતાના ખાડી પડોશી દેશોના એનર્જી (ઊર્જા) અને પાણીના સિસ્ટમ પર સીધો હુમલો કરશે.

આવા નિવેદનોથી વૈશ્વિક બજારમાં ડરનો માહોલ ફેલાઈ ગયો છે. જ્યારે પણ મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં યુદ્ધ થાય છે, ત્યારે રોકાણકારો ડરીને સુરક્ષિત રોકાણ તરફ વળે છે, જેમાં તેઓ અમેરિકન ડોલરની ખરીદી વધારે છે. ડોલરની માંગ વધતા તેની સામે રૂપિયો આપોઆપ નબળો પડે છે.

આસમાને પહોંચતા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ

ભારત તેની જરૂરિયાતના 80% થી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ (કાચું તેલ) વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. યુદ્ધના કારણે અત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો ખૂબ જ ઊંચા લેવલ પર પહોંચી ગઈ છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) નો ભાવ 110 ડોલર પ્રતિ બેરલના લેવલ પર સ્થિર રહ્યો છે. અમેરિકન ક્રૂડ (US Crude) પણ 100 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ ટ્રેડ કરી રહ્યું છે. જ્યારે ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘુ થાય છે, ત્યારે ભારતની ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને તેલ ખરીદવા માટે વધારે ડોલરની જરૂર પડે છે. આનાથી બજારમાં ડોલરની અછત સર્જાય છે અને રૂપિયાનું મૂલ્ય વધુ ઘટે છે.

વિદેશી રોકાણકારો (FII) ની માર્કેટમાંથી પીછેહઠ

વર્ષ 2026 ભારતીય શેરબજાર માટે વિદેશી રોકાણકારોના આઉટફ્લો (પૈસા પાછા ખેંચવા) ના કારણે ચર્ચામાં છે. આંકડાઓ દર્શાવે છે કે 2026 માં અત્યાર સુધીમાં ગ્લોબલ ફંડ્સ (Foreign Institutional Investors - FII) તરફથી ભારતીય ઇક્વિટી માર્કેટમાં 9 બિલિયન ડોલરના શેરો વેચવામાં આવ્યા છે. આ આંકડો ખૂબ જ મોટો છે, કારણ કે ગયા આખા વર્ષ દરમિયાન તેમણે કુલ 19 બિલિયન ડોલરનું વેચાણ કર્યું હતું. એટલે કે, 2026 ના શરૂઆતના મહિનાઓમાં જ ગયા વર્ષના 50% જેટલું વેચાણ થઈ ચૂક્યું છે.

માત્ર શેરબજાર જ નહીં, પરંતુ ઇન્ડેક્સ-એલિજિબલ બોન્ડ્સ (Bonds) માં પણ માર્ચ મહિનામાં લગભગ 1.4 બિલિયન ડોલરની જંગી વેકવાલી જોવા મળી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ મહિને માર્કેટમાંથી રેકોર્ડ બ્રેક પૈસા બહાર જવાની શક્યતા છે. જ્યારે વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય બજારમાંથી પોતાના પૈસા કાઢીને ડોલરમાં કન્વર્ટ કરીને પોતાના દેશમાં લઈ જાય છે, ત્યારે રૂપિયા પર ભયંકર દબાણ આવે છે.

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ની ભૂમિકા અને હસ્તક્ષેપ

આવા કપરા સમયમાં સૌની નજર દેશની મધ્યસ્થ બેંક RBI પર હોય છે. બ્લૂમબર્ગ ન્યૂઝના એક તાજા રિપોર્ટ મુજબ, મામલા સાથે જોડાયેલા સૂત્રોએ જણાવ્યું છે કે RBI ની નેટ-શોર્ટ ડોલર બુક (Net-Short Dollar Book) લગભગ 100 બિલિયન ડોલરની નજીક પહોંચી ગઈ છે. આ બુક એ વાતનું માપ છે કે RBI એ રૂપિયાને બચાવવા માટે પોતાના ફોરેક્સ (વિદેશી હૂંડિયામણ) સ્ટોકમાંથી કેટલા ડોલર ફોરવર્ડ માર્કેટમાં વેચ્યા છે.

જોકે, નિષ્ણાતોને RBI ના મોટા હસ્તક્ષેપની બહુ આશા નથી.

નિષ્ણાતોનો શું મત છે?

આ આર્થિક ઉથલપાથલ વિશે માર્કેટના દિગ્ગજ નિષ્ણાતોએ પોતાના મંતવ્યો રજૂ કર્યા છે.

જયેશ મહેતા (DSP Finance): ગયા અઠવાડિયે CNBC-TV18 સાથેની એક ખાસ વાતચીતમાં ડીએસપી ફાઇનાન્સના જયેશ મહેતાએ જણાવ્યું હતું કે, "RBI કોઈ મોટા મેનેજર દ્વારા માર્કેટમાં સીધો દખલ કરે અને કરન્સીના આ ઘટાડાને મેનેજ કરે તેવી અપેક્ષા હવે ઘણી ઓછી છે." તેમણે વધુમાં ચેતવણી આપતા કહ્યું કે, "જો ઇક્વિટી માર્કેટમાંથી વિદેશી રોકાણકારો (FII) નો આઉટફ્લો (પૈસા પાછા ખેંચવાની પ્રક્રિયા) આમ જ ચાલુ રહેશે, તો રૂપિયામાં ડેપ્રિસિએશન (ઘટાડો) સતત ચાલુ રહેવાની પૂરી સંભાવના છે."

અમિત પાબારી (CR Forex Advisors): સીઆર ફોરેક્સ એડવાઇઝર્સના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અમિત પાબારીએ સ્થિતિનું ટેકનિકલ એનાલિસિસ કરતા કહ્યું, "રૂપિયો હવે એક અત્યંત જરૂરી અને ક્રિટિકલ લેવલ પાસે પહોંચી રહ્યો છે. ડોલર સામે 94.00 રૂપિયાનો માર્ક સાયકોલોજિકલ (મનોવૈજ્ઞાનિક) રીતે ખૂબ જ મહત્વનો છે અને તે એક મજબૂત રેઝિસ્ટન્સ (અવરોધ) તરીકે કામ કરશે."

તેમણે આશાનું કિરણ બતાવતા ઉમેર્યું કે, "જો યુદ્ધની સ્થિતિમાં કોઈ ડી-એસ્કેલેશન (તણાવમાં ઘટાડો) થાય, તો રૂપિયામાં 1.00 થી 1.50 રૂપિયાની ખૂબ જ ઝડપી રિકવરી આવી શકે છે. પરંતુ, જો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તણાવ આમ જ સતત ચાલુ રહેશે, તો તે કરન્સી પર સતત દબાણ બનાવી રાખશે અને રૂપિયો વધુ નીચે જઈ શકે છે."

સામાન્ય માણસ પર શું અસર થશે?

રૂપિયાનું આ ઐતિહાસિક પતન માત્ર આંકડાઓની રમત નથી. ડોલર સામે રૂપિયો 93.83 ના સ્તરે પહોંચવો એટલે આયાત થતી તમામ વસ્તુઓ મોંઘી થવી. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર સીધી અસર પડી શકે છે. વિદેશથી આવતા ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ, મોબાઇલ, અને કમ્પ્યુટરના પાર્ટ્સ મોંઘા થઈ શકે છે. વિદેશમાં ભણવા જતા વિદ્યાર્થીઓ માટે ફી અને રહેવાનો ખર્ચ અચાનક વધી જશે.

ટૂંકમાં કહીએ તો, વર્ષ 2026 નું આ વર્ષ ભારતીય કરન્સી માટે અગ્નિપરીક્ષા સમાન બની રહ્યું છે. જ્યાં સુધી પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધના વાદળો વિખેરાય નહીં, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ કાબૂમાં ન આવે અને વિદેશી રોકાણકારો ફરીથી ભારત પર ભરોસો ન દાખવે, ત્યાં સુધી રૂપિયા માટે આ મુશ્કેલ સફર ચાલુ રહે તેવી જ શક્યતા છે. રોકાણકારો અને સામાન્ય જનતાએ આવનારા દિવસોમાં બજારની આ ઉથલપાથલ માટે માનસિક રીતે તૈયાર રહેવું પડશે.

આ પણ વાંચો - ગ્લોબલ LNG એક્સપોર્ટ 6 મહિનાના તળિયે: મિડલ ઈસ્ટના યુદ્ધથી ગેસ માર્કેટમાં ભયંકર ઉથલપાથલ, જાણો 2026 સુધી કેવી રહેશે સ્થિતિ?

ડિસ્ક્લેમર: Moneycontrol.com પર વ્યક્ત કરાયેલા મંતવ્યો નિષ્ણાતોના અંગત મંતવ્યો છે. આ માટે વેબસાઇટ અથવા મેનેજમેન્ટ જવાબદાર નથી. મની કંટ્રોલ યુઝર્સને કોઈપણ રોકાણ નિર્ણય લેતા પહેલા પ્રમાણિત નિષ્ણાતની સલાહ લેવાની સલાહ આપે છે.