અલ નીનોનો ખતરો: ભારતમાં કઠોળની આયાતમાં 67%નો જંગી ઉછાળો, જાણો રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધની બજાર પર શું થશે અસર?

El Nino effect on agriculture: ભારતમાં શાકાહારી વસ્તી મોટી હોવાથી કઠોળનો વપરાશ હંમેશા વધારે રહે છે. જોકે, આ વર્ષે દેશના હવામાન અને વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓને કારણે કઠોળના બજારમાં મોટી હલચલ જોવા મળી રહી છે. અલ નીનોના ખતરાને કારણે દેશમાં કઠોળના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાની ચિંતા છે. આ જ કારણસર નાણાકીય વર્ષ 2027 ના એપ્રિલથી ઓગસ્ટના સમયગાળામાં ભારતની કઠોળની આયાતમાં 67% નો જંગી વધારો નોંધાયો છે.

આયાતના આંકડા શું કહે છે?

એપ્રિલથી ઓગસ્ટના 5 મહિના દરમિયાન ભારતમાં કઠોળની આયાત 67% વધીને 2.06 મિલિયન ટન પર પહોંચી ગઈ છે. જો આયાતને રૂપિયાની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો તેમાં 38% નો વધારો થયો છે, જે 1.18 અબજ ડોલર થઈ ગઈ છે. જોકે, અગાઉના નાણાકીય વર્ષ 2026 માં ભારતની વાર્ષિક કઠોળ આયાત 34% ઘટીને 3.63 અબજ ડોલર રહી હતી.

રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધની અસર

કયા કઠોળની કેટલી આયાત થઈ? (એપ્રિલ-ઓગસ્ટ)

ગયા વર્ષના આ જ સમયગાળાની સરખામણીમાં અલગ-અલગ કઠોળની આયાત નીચે મુજબ રહી છે.

મસૂર: આયાતમાં 200% નો મોટો ઉછાળો (0.64 મિલિયન ટન નોંધાઈ).

પીળા વટાણા: આયાતમાં 114% નો વધારો (0.62 મિલિયન ટન નોંધાઈ).

તુવેર: આયાત 10% વધીને 0.35 મિલિયન ટન થઈ.

અડદ: માત્ર અડદની આયાતમાં 3% નો ઘટાડો થયો છે (0.27 મિલિયન ટન રહી).

દેશમાં ખેતીની સ્થિતિ અને વરસાદની અસર

હાલમાં ખરીફ કઠોળનું વાવેતર પૂરું થઈ ગયું છે. આ વર્ષે વાવેતર વિસ્તાર 1.42% વધીને 11.84 મિલિયન હેક્ટર થયો છે. આમ છતાં, મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકના અમુક મુખ્ય વિસ્તારોમાં વરસાદ ખેંચાતા પાકને નુકસાન પહોંચ્યું છે. હવે શિયાળામાં પડતો વરસાદ અને તાપમાન આગામી રવિ સિઝનના મુખ્ય કઠોળ (ચણા અને મસૂર) ના પાકનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે.

વૈશ્વિક બજારમાં ભારતનું સ્થાન

ભારત વિશ્વમાં કઠોળનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક દેશ છે. દુનિયાના કુલ કઠોળ ઉત્પાદનમાં ભારતનો હિસ્સો 25% છે. પરંતુ, સામે વપરાશ પણ એટલો જ મોટો છે. આખી દુનિયાના કુલ કઠોળ વપરાશમાંથી 27% વપરાશ માત્ર ભારતમાં થાય છે. આ જ કારણસર માંગને પહોંચી વળવા માટે ભારતે વૈશ્વિક આયાત (14% થી 15% હિસ્સો) પર નિર્ભર રહેવું પડે છે. ભારત મુખ્યત્વે કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા, મ્યાનમાર, રશિયા, અમેરિકા, મોઝામ્બિક અને મલાવી જેવા દેશોમાંથી કઠોળ મંગાવે છે.

શું સરકાર આયાત ડ્યૂટી ઘટાડશે?

હાલમાં ભારતમાં કઠોળનો બફર સ્ટોક રેકોર્ડ 4.5 મિલિયન ટન છે, જે 3.5 મિલિયન ટનના સામાન્ય ધોરણ કરતા ઘણો વધારે છે. દેશમાં પૂરતો સ્ટોક અને વૈશ્વિક બજારમાં માલની ઉપલબ્ધતા હોવાથી, સરકાર હાલમાં આયાત જકાત ઘટાડે તેવી કોઈ શક્યતા નથી. સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2027 સુધી પીળા વટાણા પર 30% અને મસૂર પર 10% ડ્યૂટી યથાવત રાખી છે.

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કઠોળની આયાત પર એક નજર

વર્ષ 2021-22: 2.8 મિલિયન ટન (2.22 અબજ ડોલર)

વર્ષ 2022-23: 2.5 મિલિયન ટન (1.94 અબજ ડોલર)

વર્ષ 2023-24: 4.8 મિલિયન ટન (3.75 અબજ ડોલર)

વર્ષ 2024-25: 7.3 મિલિયન ટન (5.54 અબજ ડોલર)

વર્ષ 2025-26: 6.0 મિલિયન ટન (3.63 અબજ ડોલર)

વર્ષ 2026-27 (એપ્રિલ-ઓગસ્ટ): 2.06 મિલિયન ટન (1.18 અબજ ડોલર)

આ પણ વાંચો-શું સસ્તું થશે પેટ્રોલ-ડીઝલ? આગામી 6 મહિનામાં આવી રહ્યું છે GST 3.0, કરદાતાઓ માટે જાણો સરકારનો નવો પ્લાન