63 વર્ષ જૂનો કાયદો બદલાશે! પરમાણુ ઊર્જામાં હવે ખાનગી કંપનીઓ પણ વીજળી બનાવશે, જાણો શું છે SHANTI બિલ

Nuclear Energy India: કેન્દ્રની મોદી સરકારે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લેતા SHANTI (સસ્ટેનેબલ હાર્નેસિંગ એન્ડ એડવાન્સમેન્ટ ઓફ ન્યુક્લિયર એનર્જી ફોર ટ્રાન્સફોર્મિંગ ઈન્ડિયા) બિલને લીલી ઝંડી આપી દીધી છે. આ નિર્ણય સાથે જ ભારતના પરમાણુ ઊર્જા ક્ષેત્રમાં 63 વર્ષ જૂનો સરકારી એકાધિકાર સમાપ્ત થઈ ગયો છે અને હવે ખાનગી કંપનીઓ પણ પરમાણુ વીજળીનું ઉત્પાદન કરી શકશે. આ પગલું દેશની ઊર્જા સુરક્ષા અને 2047 સુધીમાં નેટ-ઝીરો કાર્બન ઉત્સર્જનના લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે અત્યંત મહત્ત્વનું માનવામાં આવે છે.

અત્યાર સુધી શું નિયમ હતો?

આઝાદી પછી 1962માં બનેલા પરમાણુ ઊર્જા કાયદા હેઠળ ભારતમાં પરમાણુ ઊર્જાનું ઉત્પાદન અને સંચાલન સંપૂર્ણપણે સરકારી નિયંત્રણમાં હતું. માત્ર સરકારી સંસ્થાઓ જેવી કે ન્યુક્લિયર પાવર કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCIL) અને પરમાણુ ઊર્જા વિભાગ જ ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટ ચલાવી શકતી હતી. આ જ કારણ છે કે આટલા વર્ષોમાં ભારત માત્ર 8 GW પરમાણુ વીજળી ઉત્પાદન ક્ષમતા સુધી જ પહોંચી શક્યું છે, જે દેશની કુલ વીજળી જરૂરિયાતના માંડ 3% છે.

SHANTI બિલથી શું મોટો ફેરફાર થશે?

ખાનગી ક્ષેત્રની ભૂમિકા: ખાનગી કંપનીઓ જમીન, પાણી, મૂડી અને નવી ટેકનોલોજી લાવશે. તેઓ જે વીજળીનું ઉત્પાદન કરશે, તેના માલિક પણ તેઓ જ હશે, એટલે કે તેઓ તેને વેચીને નફો કમાઈ શકશે.

સરકારની ભૂમિકા: સરકાર અને તેની એજન્સીઓ (NPCIL/DAE) રિએક્ટરની ડિઝાઇન, બાંધકામ, સંચાલન અને સંવેદનશીલ પરમાણુ સામગ્રી (યુરેનિયમ)નું નિયંત્રણ કરશે. આમ, સુરક્ષા અને નિયમન સરકારના હાથમાં જ રહેશે.

શા માટે જરૂરી છે આ પગલું?

ભારતનું લક્ષ્ય 2047 સુધીમાં 100 GW પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતા સુધી પહોંચવાનું છે, જે હાલની ક્ષમતા કરતાં 12 ગણું વધારે છે. આ લક્ષ્યને પૂર્ણ કરવા માટે લગભગ 15 થી 19 લાખ કરોડ (આશરે $214 બિલિયન) જેટલા જંગી રોકાણની જરૂર છે. આટલું મોટું ભંડોળ એકલી સરકારી કંપની NPCIL માટે એકત્ર કરવું લગભગ અશક્ય છે. તેથી, સૌર અને પવન ઊર્જાની જેમ જ પરમાણુ ક્ષેત્રમાં પણ પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશિપ (PPP) મોડેલ અપનાવવામાં આવી રહ્યું છે.

સૌથી મોટો પડકાર શું છે?

આ ક્ષેત્રમાં ખાનગી કંપનીઓને આકર્ષવા માટે સૌથી મોટો પડકાર ‘જવાબદારીનો કાયદો’ છે. 2010નો કાયદો કોઈ દુર્ઘટના સમયે ઉપકરણો પૂરા પાડતી કંપનીઓ પર ભારે જવાબદારી નાખે છે, જેના કારણે વિદેશી કંપનીઓ ભારતમાં રોકાણ કરતાં ખચકાય છે. SHANTI બિલમાં આ કાયદાને હળવો કરવાની જોગવાઈ છે, જેથી અમેરિકા જેવી વિદેશી ટેકનોલોજીને ભારતમાં લાવી શકાય. આ ઉપરાંત, વિવાદોના ઝડપી નિરાકરણ માટે એક ‘ન્યુક્લિયર ટ્રિબ્યુનલ’ની પણ રચના કરવામાં આવશે.

નાણાં મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આ વર્ષે બજેટમાં જ આ દિશામાં સંકેત આપી દીધા હતા અને નાના મોડ્યુલર રિએક્ટર (SMRs)ના સંશોધન માટે 20,000 કરોડની ફાળવણી પણ કરી હતી. આ બિલ ભારતના સ્વચ્છ ઊર્જાના ભવિષ્ય માટે એક ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.

આ પણ વાંચો- Best Mutual Funds 2025: માર્કેટની ઉથલપાથલ વચ્ચે પણ બમ્પર કમાણી, આ 5 ફંડ્સે 5 વર્ષમાં રોકાણકારોને કર્યા માલામાલ