નેપાળનો ઐતિહાસિક નિર્ણય: 10 વર્ષ બાદ ભારતીય ચલણ પરનો પ્રતિબંધ હટ્યો, હવે 100થી મોટી નોટો પણ ચાલશે

Nepal Indian Currency: લગભગ એક દાયકાના લાંબા ઇંતજાર બાદ નેપાળ સરકારે 100થી વધુ મૂલ્યની ભારતીય ચલણી નોટો પર લાગેલો પ્રતિબંધ હટાવવાની દિશામાં એક મોટું અને મહત્ત્વનું પગલું ભર્યું છે. આ નિર્ણયથી બંને દેશો વચ્ચે મુસાફરી, વેપાર અને નાણાકીય લેવડ-દેવડમાં મોટી સરળતા આવશે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા નિયમોમાં કરાયેલા એક મહત્ત્વના સુધારા બાદ નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક (NRB) હવે આ અંગે સત્તાવાર સૂચના જારી કરવાના અંતિમ તબક્કામાં છે, જેનાથી વર્ષોથી ચાલી આવતી સમસ્યાનો અંત આવશે.

આશરે 10 વર્ષ પહેલાં નેપાળે સુરક્ષા કારણોસર અને નકલી નોટોના જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને 100થી મોટી ભારતીય નોટોના ચલણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. ખાસ કરીને વર્ષ 2016માં ભારતમાં થયેલી નોટબંધી બાદ આ નિયમો વધુ કડક બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ પ્રતિબંધને કારણે નેપાળ જનારા ભારતીય પ્રવાસીઓ, વેપારીઓ અને શ્રદ્ધાળુઓને ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડતો હતો. તેમને ફક્ત ઓછા મૂલ્યની નોટો પર જ નિર્ભર રહેવું પડતું હતું, જેના કારણે ઘણીવાર અસુવિધા થતી હતી. નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંકના પ્રવક્તા ગુરુ પ્રસાદ પૌડેલે જણાવ્યું છે કે, "અમે હવે અંતિમ તબક્કામાં છીએ અને ટૂંક સમયમાં નેપાળ ગેઝેટમાં તેની સત્તાવાર સૂચના પ્રકાશિત કરીશું. આ અમારી લાંબા સમયથી પડતર માંગ હતી, જેનો ભારતે સકારાત્મક પ્રતિસાદ આપ્યો છે." જોકે, નવી નોટો કઈ તારીખથી ચલણમાં આવશે તેની જાહેરાત થવાની હજુ બાકી છે.

આ સમગ્ર પરિવર્તન પાછળ ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)નો નિર્ણય મુખ્ય કારણ છે. RBIએ 28 નવેમ્બર, 2025ના રોજ પોતાના ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ (ચલણની નિકાસ અને આયાત) નિયમોમાં સુધારો કર્યો હતો, જેને 2 ડિસેમ્બર, 2025ના રોજ ભારતના સત્તાવાર ગેઝેટમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો. આ નવા નિયમો હેઠળ, હવે કોઈપણ વ્યક્તિ 100 સુધીના કોઈપણ મૂલ્યની ભારતીય ચલણી નોટો નેપાળ લઈ જઈ શકે છે અને પાછી લાવી શકે છે. સૌથી મહત્ત્વનો ફેરફાર એ છે કે હવે 100થી વધુ મૂલ્યની નોટો પણ લઈ જઈ શકાશે, પરંતુ તેની મહત્તમ મર્યાદા 25,000 નક્કી કરવામાં આવી છે. આ મર્યાદા સામાન્ય નાગરિકોની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે પૂરતી માનવામાં આવે છે.

આ પ્રતિબંધ હટવાથી બંને દેશોના લોકોને સીધો ફાયદો થશે. ભારતમાં કામ કરતા નેપાળી પ્રવાસી શ્રમિકો, અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ, તીર્થયાત્રીઓ અને સારવાર માટે આવતા દર્દીઓને મોટી રાહત મળશે. આ ઉપરાંત, આ નિર્ણયથી નેપાળના પર્યટન અને હોસ્પિટાલિટી ઉદ્યોગને પણ મોટો વેગ મળશે. ખાસ કરીને સરહદી શહેરો, કેસિનો અને યાત્રાધામોમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ વધવાની પૂરી સંભાવના છે. અધિકારીઓ અને ઉદ્યોગના નિષ્ણાતો માને છે કે આ પગલું ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવશે અને લોકો માટે સરહદ પારની મુસાફરીને વધુ સુવિધાજનક બનાવશે.