‘માય લોર્ડ, ન્યૂઝરૂમ બંધ થઈ જશે'; નવા ડેટા પ્રોટેક્શન કાયદા સામે 21 મોટા મીડિયા હાઉસ પહોંચ્યા સુપ્રીમ કોર્ટ, જાણો શું છે વિવાદ

Digital Personal Data Protection Act: ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ (DPDP Act) 2023ને લઈને એક મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે. દેશના 21 મોટા મીડિયા સંગઠનોએ આ કાયદાની કેટલીક જોગવાઈઓ વિરુદ્ધ સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો છે. ડિજિટલ ન્યૂઝ પબ્લિશર્સ એસોસિએશનનું કહેવું છે કે જો આ કાયદો આ જ સ્વરૂપમાં લાગુ થશે, તો પ્રેસની સ્વતંત્રતા છીનવાઈ જશે અને દેશમાં ઇન્વેસ્ટિગેટિવ જર્નાલિઝમ ખતમ થઈ જશે.

મંગળવારે સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચે આ મામલે સુનાવણી કરતા કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ ફટકારી છે. આ કેસની આગામી સુનાવણી 17 નવેમ્બરના રોજ થશે. ચાલો સરળ ભાષામાં સમજીએ કે આખો વિવાદ શું છે અને મીડિયા હાઉસ કેમ ચિંતિત છે.

‘ન્યૂઝરૂમ બંધ કરવાની નોબત આવશે'

મીડિયા સંગઠનો તરફથી હાજર રહેલા સિનિયર એડવોકેટ માધવી દિવાને કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે, આ કાયદાના કારણે ન્યૂઝરૂમ બંધ થઈ જાય તેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. નવા કાયદા મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ વિશે સમાચાર છાપવા હોય, તો પહેલાં તે વ્યક્તિની સંમતિ લેવી ફરજિયાત બની જશે. એડવોકેટે કહ્યું કે, સમાચાર હંમેશા સમયસર લોકો સુધી પહોંચવા જરૂરી છે. જો પત્રકારોએ કોઈ ભ્રષ્ટ નેતા કે અધિકારી વિશે રિપોર્ટિંગ કરતા પહેલા તેની જ મંજૂરી લેવી પડે, તો પત્રકારત્વનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય જ ખતમ થઈ જશે. આ એક પ્રકારની ‘પ્રી-સેન્સરશિપ’ છે.

સુનાવણી દરમિયાન ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે સ્પષ્ટ કર્યું કે, સામાન્ય નાગરિકોના અધિકારો અને મીડિયાના અધિકારો વચ્ચે સંતુલન જાળવવું ખૂબ જ જરૂરી છે. કોર્ટે મીડિયા સંગઠનોને સૂચન કર્યું છે કે તેઓ સરકાર અને કોર્ટને જણાવે કે કાયદાના દુરુપયોગને રોકવા માટે શું સુરક્ષા પગલાં લઈ શકાય.

કયા 21 મીડિયા હાઉસ કોર્ટમાં ગયા છે?

આ અરજી DNPA દ્વારા કરવામાં આવી છે, જેમાં દેશના 21 મોટા અને જાણીતા મીડિયા હાઉસના ડિજિટલ વિંગ સામેલ છે. તેમાં ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ, ધ હિન્દુ, ઇન્ડિયા ટુડે, ટાઇમ્સ ગ્રુપ, ઝી, NDTV અને નેટવર્ક 18 જેવા મોટા નામોનો સમાવેશ થાય છે. અગાઉ 10 ઓગસ્ટ 2026 ના રોજ આ એસોસિએશને માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય તેમજ IT મંત્રાલયને પોતાની ચિંતાઓ લેખિતમાં જણાવી હતી. ત્યારબાદ 25 ઓગસ્ટ 2026 ના રોજ સરકાર અને મીડિયા પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે બેઠક પણ થઈ હતી.

પત્રકારત્વને કાયદામાંથી છૂટ કેમ નહીં?

અરજીમાં એક મોટો સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે કે જૂના ડેટા પ્રોટેક્શન બિલ (2018, 2019 અને 2021) માં પત્રકારત્વને સ્પષ્ટ રીતે છૂટ આપવામાં આવી હતી. પરંતુ 2023 ના ફાઇનલ કાયદામાં આ છૂટ હટાવી દેવામાં આવી છે. નવા કાયદા હેઠળ ડેટાનો ઉપયોગ કરતા પહેલા સંબંધિત વ્યક્તિને જાણ કરવી અને ડેટા ડિલીટ કરવા જેવી શરતો પત્રકારત્વના કામમાં મોટો અડચણરૂપ બની શકે છે.

સંશોધન અને આંકડાકીય પ્રક્રિયા માટે કાયદામાં છૂટ છે, તો જનહિતમાં થતા પત્રકારત્વ માટે કેમ નહીં? મીડિયા હાઉસે આ ભેદભાવને ગેરબંધારણીય ગણાવ્યો છે અને ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન રૂલ્સ 2025 ના નિયમ 16, 17 અને 23 ને પણ પડકાર્યા છે.

પત્રકારોના સોર્સ પર ખતરો

અરજીમાં કાયદાની કલમ 36 અને કલમ 37(1)નો પણ વિરોધ કરવામાં આવ્યો છે. આ કલમો હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર પાસે માહિતી માંગવાની વિશાળ સત્તા છે. મીડિયા હાઉસને ડર છે કે સરકાર આ સત્તાનો ઉપયોગ કરીને પત્રકારોના ગુપ્ત સોર્સની ઓળખ છતી કરી શકે છે. જો આવું થશે, તો કોઈ પણ વ્હિસલબ્લોઅર ભવિષ્યમાં પત્રકારોને માહિતી આપતા ડરશે.

જો આ કાયદામાં પ્રેસની સ્વતંત્રતા માટે યોગ્ય સુધારા કરવામાં નહીં આવે, તો જનતા સુધી સાચા અને તટસ્થ સમાચાર પહોંચાડવાનું કામ અત્યંત મુશ્કેલ બની જશે. હવે સૌની નજર 17 નવેમ્બરની આગામી સુનાવણી પર છે.

આ પણ વાંચો- Silver coin: 1726ની આસપાસ મળી રહ્યો છે ચાંદીનો સિક્કો! બજારમાં નકલી ચાંદીથી બચવા માટે આ 5 વાતોનું રાખો ખાસ ધ્યાન