પાકિસ્તાન કોના પક્ષે? એકબાજુ શાંતિ વાર્તા, બીજી બાજુ સાઉદીમાં ફાઈટર જેટ્સ તૈનાત, ઈરાન સાથે તણાવ વધ્યો

Pakistan, Saudi Arabia: એક તરફ પાકિસ્તાન અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિ સ્થાપવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ તેણે સાઉદી અરબમાં પોતાના હજારો સૈનિકો અને ફાઈટર જેટ્સ મોકલીને આખા વિસ્તારમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. આ પગલું એવા સમયે લેવામાં આવ્યું છે, જ્યારે ઈરાન અને સાઉદી અરબ વચ્ચે તણાવ ચરમસીમાએ છે, જેણે પાકિસ્તાનને મુશ્કેલ સ્થિતિમાં મૂકી દીધું છે.

ઐતિહાસિક રક્ષા કરાર હેઠળ મોટી તૈનાતી

પાકિસ્તાને લગભગ 13,000 સૈનિકો અને પોતાના અત્યાધુનિક ફાઈટર જેટ્સ સાઉદી અરબમાં તૈનાત કર્યા છે. સાઉદી અરબના સંરક્ષણ મંત્રાલયે જણાવ્યું કે પાકિસ્તાનના લડાકુ વિમાનો અને અન્ય સહાયક જેટ્સ શનિવારે પૂર્વી પ્રાંતમાં આવેલા કિંગ અબ્દુલઅઝીઝ એર બેઝ પર ઉતર્યા હતા.

આ પગલું બંને દેશો વચ્ચે થયેલા એક ઐતિહાસિક ‘મ્યુચ્યુઅલ ડિફેન્સ પેક્ટ' (આપસી રક્ષા કરાર) હેઠળ લેવામાં આવ્યું છે. આ કરાર મુજબ, જો પાકિસ્તાન કે સાઉદી અરબમાંથી કોઈ એક દેશ પર હુમલો થાય, તો તેને બંને દેશો પર થયેલો હુમલો ગણવામાં આવશે. નિષ્ણાતોના મતે, આ તૈનાતી ઈરાન અને અન્ય પ્રાદેશિક દેશો માટે એક સીધો સંકેત છે કે પાકિસ્તાન તેના મિત્ર દેશની સુરક્ષા માટેના વચનો પર અડગ છે.

હાલમાં પાકિસ્તાન એક ખૂબ જ નાજુક કૂટનીતિક રમત રમી રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી તે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ ટાળવા માટે શાંતિ વાર્તાનું આયોજન કરી રહ્યું હતું, જે નિષ્ફળ ગઈ છે. તે જ સમયે, તે પોતાના ગાઢ મિત્ર દેશ સાઉદી અરબ સાથેના સૈન્ય કરારને પણ પૂરો કરી રહ્યું છે. પાકિસ્તાને ઈરાનને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવી દીધું છે કે તે સાઉદી અરબની સુરક્ષા માટે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે.

આ તૈનાતી શા માટે આટલી મહત્વની છે?

ભલે કેટલાક વિશ્લેષકો આને માત્ર એક સાંકેતિક પગલું ગણાવી રહ્યા હોય, પરંતુ તેની પાછળ ગહન રણનીતિક અને આર્થિક કારણો છુપાયેલા છે:

આર્થિક મજબૂરી: લગભગ 25 લાખ પાકિસ્તાની નાગરિકો સાઉદી અરબમાં કામ કરે છે. તેઓ જે પૈસા (રેમિટન્સ) પાકિસ્તાન મોકલે છે, તે દેશના અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ સમાન છે.

રોકાણની આશા: પાકિસ્તાન સાઉદી અરબ પાસેથી $5 બિલિયનનું મોટું રોકાણ પેકેજ મેળવવા માટે ઉત્સુક છે અને આ પગલું તે પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવી શકે છે.

વધતું દબાણ: ઈરાન સાથે જોડાયેલા જૂથો દ્વારા સાઉદી અરબના હિતો પર સતત હુમલાઓ થઈ રહ્યા છે, જેના કારણે સાઉદી તરફથી પાકિસ્તાન પર સૈન્ય મદદ મોકલવાનું દબાણ વધી રહ્યું હતું.

નિષ્ણાતોનું શું કહેવું છે?

પ્રાદેશિક બાબતોના જાણકારો આ પગલાને પાકિસ્તાન માટે ‘જોખમ ભરેલો દાવ' ગણાવી રહ્યા છે. પાકિસ્તાન એક તરફ શાંતિની વાતો કરી રહ્યું છે અને બીજી તરફ ફાઈટર જેટ્સ મોકલીને પોતાની સૈન્ય શક્તિનું પ્રદર્શન કરી રહ્યું છે. જો ભવિષ્યમાં ઈરાન સાથે યુદ્ધની સ્થિતિ વધુ ગંભીર બને, તો પાકિસ્તાન માટે પોતાના પાડોશી દેશ ઈરાન અને ગાઢ મિત્ર સાઉદી અરબ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું અત્યંત મુશ્કેલ બની જશે.

આ પણ વાંચો- અમેરિકા-ઈરાન તણાવની પાકિસ્તાન પર ઘેરી અસર: શાહબાઝ શરીફના ‘ગેસ પાઈપલાઈન' પ્રોજેક્ટ પર ગ્રહણ, કંગાળ દેશ બે મહાસત્તા વચ્ચે ફસાયો