અચાનક કેમ અટકી ગઈ ચોમાસાની રફતાર? IMD ની સેટેલાઇટ તસવીરોથી વધી ચિંતા, જાણો લેટેસ્ટ રિપોર્ટ

Monsoon June Pause: જૂનની શરૂઆતમાં રેકોર્ડબ્રેક ઝડપે આગળ વધી રહેલા દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની સ્પીડ પર અચાનક બ્રેક લાગી ગઈ છે. થોડા દિવસો પહેલા જે ચોમાસું સમય કરતા ઘણું આગળ ચાલી રહ્યું હતું, તેની ચાલ હવે મધ્ય અને પશ્ચિમ ભારતમાં આવીને સંપૂર્ણપણે અટકી ગઈ છે. હાલમાં હવામાન વૈજ્ઞાનિકો માટે સૌથી મોટી ચિંતાનો વિષય ઈસરો અને વૈશ્વિક હવામાન એજન્સીઓ દ્વારા જાહેર કરાયેલી લેટેસ્ટ સેટેલાઇટ તસવીરો બની છે.

1. સેટેલાઇટ તસવીરોએ કેમ વધારી વૈજ્ઞાનિકોની ચિંતા?

લેટેસ્ટ રિપોર્ટ્સ અનુસાર, યુરોપિયન હવામાન ઉપગ્રહ Meteosat, અમેરિકન એજન્સી NOAA અને ઈસરોના INSAT-3DS સેટેલાઇટમાંથી મળેલી તસવીરોએ એક ચિંતાજનક ચિત્ર રજૂ કર્યું છે. સામાન્ય રીતે જૂનની મધ્યમાં ભારતના જે ભાગોમાં ચોમાસાના ગાઢ વાદળો હોવા જોઈએ, ત્યાં આકાશ સંપૂર્ણપણે સાફ દેખાઈ રહ્યું છે. મધ્ય, પશ્ચિમ અને દક્ષિણ ભારતના મોટા ભાગ પરથી ચોમાસાના વાદળો ગાયબ છે, જે સાબિત કરે છે કે ચોમાસાની પ્રગતિમાં મોટો બ્રેક આવ્યો છે.

2. મધ્ય ભારતમાં 65% વરસાદની ઘટ

3. શાનદાર શરૂઆત બાદ ક્યાં અટક્યું ચોમાસું?

આ વખતે ચોમાસાની શરૂઆત ખૂબ જ શાનદાર રહી હતી. દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસું પોતાની સામાન્ય તારીખના ત્રણ દિવસ બાદ એટલે કે 4 જૂને કેરળ પહોંચ્યું હતું અને ત્યારબાદ તેણે ભારે રફતાર પકડી હતી. જૂનના બીજા સપ્તાહ સુધીમાં તો ચોમાસાએ કેરળ, તમિલનાડુ, કર્ણાટક, ગોવા, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા, ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ, બિહાર અને પૂર્વોત્તર ભારતને કવર કરી લીધું હતું.

પરંતુ, ત્યારબાદ ચોમાસું મહારાષ્ટ્રના સોલાપુર વિસ્તારમાં છેલ્લા એક અઠવાડિયાથી વધુ સમયથી અટવાઈ ગયું છે. વિદર્ભમાં સામાન્ય રીતે 15 જૂન સુધીમાં વરસાદ પહોંચી જાય છે, પણ ત્યાંના ખેડૂતો હજુ રાહ જોઈ રહ્યા છે. આ ઉપરાંત ઉત્તર પ્રદેશના અનેક વિસ્તારોમાં, જેમ કે લખનૌમાં જ્યાં 23 જૂન સુધીમાં ચોમાસું આવતું હતું, ત્યાં હવે તે જુલાઈના પ્રથમ સપ્તાહમાં પહોંચે તેવી શક્યતા છે.

4. ચોમાસું અટકવા પાછળના 3 મુખ્ય કારણો

હવામાન નિષ્ણાતોએ ચોમાસાની રફતાર અટકવા પાછળ મુખ્ય ત્રણ કારણો દર્શાવ્યા છે:

જૂન મહિનામાં ચોમાસાને આગળ ધપાવવા માટે બંગાળની ખાડીમાં જે મજબૂત 'લો-પ્રેશર સિસ્ટમ' બનવી જોઈએ, તે આ વખતે બિલકુલ બની નથી.ઉત્તર અને મધ્ય ભારતમાં સારો વરસાદ લાવતી ચોમાસાની ટ્રફ લાઇન હાલમાં ખૂબ જ નબળી સ્થિતિમાં છે. ઉત્તર ભારતમાં સક્રિય થયેલા વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સએ ચોમાસાના પવનોના સામાન્ય પ્રવાહને ખોરવી નાખ્યો છે.

5. અલ નીનો અને IOD ની અસર

આ ખરાબ હવામાન પાછળનું સૌથી મોટું વૈશ્વિક કારણ 'અલ નીનો' છે. IMDએ પહેલેથી જ ચેતવણી આપી હતી કે આ સિઝનમાં અલ નીનોની સ્થિતિ મજબૂત રહી શકે છે, જેનાથી ચોમાસાના પવનોનું ચક્ર નબળું પડે છે. બીજી તરફ હિંદ મહાસાગર ડાયપોલ પણ હાલ ન્યુટ્રલ છે, તેથી તે અલ નીનોની ખરાબ અસર ઘટાડવામાં કોઈ મદદ કરી રહ્યો નથી.

6. વાદળો નથી તો અમુક વિસ્તારોમાં વરસાદ કેમ પડે છે?

સેટેલાઇટ તસવીરોમાં વાદળો ગાયબ હોવા છતાં દેશના અમુક ભાગોમાં વરસાદ પડી રહ્યો છે. આ અંગે વૈજ્ઞાનિકોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, નાગપુર અને વિદર્ભના કેટલાક ભાગોમાં તાજેતરમાં પડેલો વરસાદ ચોમાસાના પવનોને કારણે નહીં, પરંતુ સ્થાનિક ગરમી અને ભેજને કારણે થયો છે. જોકે પૂર્વોત્તર ભારત અને પૂર્વ ભાગોમાં બંગાળની ખાડીની નજીક હોવાને કારણે ત્યાં ભારે વરસાદ ચાલુ છે.

શું અત્યારથી જ ચિંતા કરવી જોઈએ?

હવામાન વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે ચોમાસું ક્યારેય એક સમાન ચાલતું નથી, તેમાં સક્રિય અને નબળા તબક્કા આવતા રહે છે. અનેકવાર જૂનની વરસાદની ઘટ જુલાઈ મહિનામાં પૂરી થઈ જાય છે. જોકે, ડાંગર, સોયાબીન, કપાસ અને કઠોળની ખેતી માટે આગામી બે અઠવાડિયા ખૂબ જ ક્રિટિકલ રહેવાના છે.

જો જૂનના અંત સુધીમાં બંગાળની ખાડીમાં નવી સિસ્ટમ બને અને ચોમાસું ફરી સક્રિય થાય તો ખેડૂતોને મોટું નુકસાન થતું અટકાવી શકાશે. પરંતુ જો જુલાઈમાં પણ વરસાદ ખેંચાશે, તો ડેમોમાં પાણીના સ્તર અને કૃષિ ક્ષેત્ર પર મોટું સંકટ ઊભું થઈ શકે છે.