ભારતે બંધ કરી બાંગ્લાદેશની 'દુકાન', હવે ભૂટાન, નેપાળ અને મ્યાનમારને માલ નહીં મોકલી શકે!

ગયા મહિને મોહમ્મદ યૂનુસે ચીનનો પ્રવાસ કર્યો હતો. ત્યાં તેમણે ભારતના પૂર્વોત્તર રાજ્યો વિશે જણાવ્યું હતું કે, આ રાજ્યો લેન્ડલોક્ડ છે અને સમુદ્ર સુધી પહોંચવાનો તેમનો એકમાત્ર રસ્તો બાંગ્લાદેશમાંથી પસાર થાય છે. યૂનુસે ચીનને બાંગ્લાદેશની સ્થિતિનો લાભ લેવા આમંત્રણ આપ્યું હતું. આ નિવેદનથી ભારત નારાજ થયું છે અને તેણે બાંગ્લાદેશને આપેલી ટ્રાન્સશિપમેન્ટ સુવિધા બંધ કરી દીધી છે. આનાથી બાંગ્લાદેશના ભૂટાન, નેપાળ અને મ્યાનમાર સાથેના વેપાર પર અસર પડી શકે છે. એક અહેવાલ મુજબ, સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ઈનડાયરેક્ટ ટેક્સેસ એન્ડ કસ્ટમ્સ (CBIC)એ આ અંગે એક પરિપત્ર જારી કર્યો છે. આમાં 29 જૂન, 2020ના જૂના આદેશને રદ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં બાંગ્લાદેશના માલને ભારતીય રસ્તાઓ દ્વારા અન્ય દેશોમાં મોકલવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી. આ માલ જમીન માર્ગે ભારતીય બંદરો અને હવાઈ મથકો સુધી પહોંચતો હતો, જેથી બાંગ્લાદેશ ભૂટાન, નેપાળ અને મ્યાનમાર જેવા દેશોમાં સરળતાથી માલ પહોંચાડી શકે. પરંતુ શેખ હસીનાની સરકારના પતન બાદ બંને દેશોના સંબંધોમાં તણાવ વધ્યો છે.

બાંગ્લાદેશને નુકસાન

ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઈનિશિએટિવ (GTRI)નું કહેવું છે કે, નવા આદેશ બાદ આ સુવિધા તાત્કાલિક બંધ કરી દેવામાં આવી છે. જોકે, જે માલ પહેલેથી જ ભારતમાં આવી ગયો છે, તેને જૂના નિયમો મુજબ બહાર જવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. GTRIના વડા અજય શ્રીવાસ્તવે જણાવ્યું કે, ભારત હંમેશાં બાંગ્લાદેશની મદદ કરતું રહ્યું છે. ભારતે બાંગ્લાદેશના માલને પોતાના બજારમાં ટેરિફ વિના પ્રવેશની મંજૂરી આપી હતી. આ સુવિધા છેલ્લા 20 વર્ષથી આપવામાં આવી રહી છે. માત્ર દારૂ અને સિગારેટ સિવાય અન્ય તમામ માલ પર કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી.

અહેવાલ મુજબ, આ સુવિધા બંધ થવાથી બાંગ્લાદેશના નિકાસ અને આયાત પર અસર પડશે, ખાસ કરીને ભૂટાન, નેપાળ અને મ્યાનમાર સાથેના વેપારમાં મુશ્કેલીઓ આવશે. આ દેશો ત્રીજા દેશો સાથે વેપાર માટે ભારતીય રસ્તાઓ પર નિર્ભર છે. અગાઉ ભારત થઈને જતો રસ્તો સરળ હતો, જેનાથી સમય અને નાણાં બંનેની બચત થતી હતી. હવે બાંગ્લાદેશના વેપારીઓને વધુ સમય લાગશે, ખર્ચ વધશે અને અનિશ્ચિતતા પણ વધશે. નેપાળ અને ભૂટાન બંને લેન્ડલોક્ડ દેશો છે અને તેઓ બાંગ્લાદેશ સાથે વેપાર માટે ભારતીય રસ્તાઓનો ઉપયોગ કરે છે.