Gold GST Rules: શું જ્વેલરી ખરીદતી વખતે સોના અને મેકિંગ ચાર્જ બંને પર અલગ-અલગ GST આપવો પડે છે? જાણી લો શું કહે છે નિયમ

Gold GST Rules: તહેવારો કે લગ્નસરાની સિઝનમાં જ્યારે પણ આપણે સોનાના દાગીના ખરીદવા જઈએ છીએ, ત્યારે બિલ બનાવતી વખતે સૌથી સામાન્ય સવાલ એ જ થાય છે કે સોનાની કિંમત અને મેકિંગ ચાર્જ પર GST અલગ-અલગ લાગશે કે એકસાથે? ઘણીવાર ગ્રાહકોમાં એવી મૂંઝવણ હોય છે કે મેકિંગ ચાર્જ પર 5% GST આપવો પડે છે.

પરંતુ સરકારના નિયમ મુજબ, જ્વેલરી ખરીદતી વખતે તમારે સોનાની કિંમત અને મેકિંગ ચાર્જ પર અલગ-અલગ GST ચૂકવવાનો હોતો નથી. સોના, ચાંદી કે ડાયમંડ જ્વેલરીની કુલ કિંમત પર એક જ દરથી માત્ર 3% GST લાગે છે. બિલમાં મેકિંગ ચાર્જ અલગથી બતાવવામાં આવ્યો હોય કે ન હોય, તેનાથી ટેક્સના દરમાં કોઈ જ ફરક પડતો નથી. આ વાત સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ એક્સાઈઝ એન્ડ કસ્ટમ્સની GST સેક્ટોરલ સીરીઝમાં 'જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી' પર બહાર પાડવામાં આવેલા FAQમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે, જે આજે પણ સરકારના સત્તાવાર FAQ માં મોજૂદ છે.

સરકારના FAQ માં જ્વેલર્સ તરફથી એક સીધો સવાલ પૂછવામાં આવ્યો હતો કે, જ્યારે કોઈ ગ્રાહકને સોના, ડાયમંડ કે ચાંદીની જ્વેલરી (જેમ કે સોનાની ચેન) વેચવામાં આવે છે અને બિલમાં સોનાની કિંમત તથા મેકિંગ ચાર્જ અલગ-અલગ લખવામાં આવે છે, ત્યારે GST કેવી રીતે લાગશે? શું પૂરી રકમ પર 3% લાગશે, કે પછી સોનાની કિંમત પર 3% અને મેકિંગ ચાર્જ પર 5% લાગશે?

આના પર સરકારનો જવાબ એકદમ સ્પષ્ટ છે: જ્વેલરીની કુલ ટ્રાન્ઝેક્શન વેલ્યુ પર 3% GST જ લાગશે, પછી ભલે બિલમાં મેકિંગ ચાર્જ અલગથી દર્શાવવામાં આવ્યો હોય કે નહીં.

1.40 લાખની સોનાની ચેનના ઉદાહરણથી સમજો આખું ગણિત

આ નિયમને એક સરળ ઉદાહરણથી સમજીએ,,

માની લો કે તમે 10 ગ્રામની એક સોનાની ચેન ખરીદી છે, જેમાં સોનાની કિંમત 1,28,000 છે અને તેનો મેકિંગ ચાર્જ 12,000 છે. એટલે કે ચેનની કુલ કિંમત 1,40,000 થઈ. સરકારના નિયમ પ્રમાણે આ 1,40,000 ની પૂરી રકમ પર 3% GST લાગશે, જે 4,200 થાય છે. હવે જો સોના પર 3% અને મેકિંગ ચાર્જ પર 5% અલગ-અલગ લગાવવામાં આવે, તો 1,28,000 પર 3,840 અને 12,000 પર 600 મળીને કુલ 4,440 નો GST બને. એટલે કે ગ્રાહક પાસેથી 240 વધારે વસૂલવામાં આવે. સરકારના FAQ મુજબ આ રીત ખોટી છે અને ગ્રાહક પાસેથી કુલ કિંમત પર માત્ર 3% GST જ લેવાનો હોય છે.

તો પછી 5% GSTની વાત ક્યાંથી આવે છે?

બજારમાં અને ઘણી વેબસાઈટ્સ પર અવારનવાર "સોના પર 3% અને મેકિંગ ચાર્જ પર 5% GST" એવું લખેલું જોવા મળે છે, જેના કારણે ગ્રાહકો ગૂંચવાઈ જાય છે. હકીકતમાં 5% GST નો ઉલ્લેખ દાગીના બનાવવાના કામ સાથે એટલે કે જ્વેલરીના વેપારી અને કારીગર વચ્ચેના વ્યવહાર સાથે જોડાયેલો છે.

જ્યારે કોઈ જ્વેલરી બનાવતો વેપારી પોતાના જોબ વર્કર એટલે કે કારીગરને કાચા માલ તરીકે સોનું આપે છે અને કારીગર તેમાંથી તૈયાર દાગીના બનાવીને પાછા આપે છે, ત્યારે આ નિયમ લાગુ પડે છે:

જો કારીગર  GST માં રજિસ્ટર્ડ હોય, તો તેણે માત્ર પોતાના જોબ ચાર્જ એટલે કે મજૂરી પર 5% GST આપવો પડશે. જ્વેલરી બનાવનાર વેપારી આ GST ની ક્રેડિટ લઈ શકે છે અને પોતાની તૈયાર જ્વેલરીના વેચાણ પર લાગતા GST માં તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે. જો કારીગરને રજિસ્ટ્રેશનમાંથી મુક્તિ મળેલી હોય, તો જ્વેલરી બનાવનાર વેપારીએ 'રિવર્સ ચાર્જ' ના આધારે જાતે GST ચૂકવવો પડશે. આ રીતે ચૂકવેલા ટેક્સની ઈનપુટ ક્રેડિટ પણ વેપારી લઈ શકે છે. ટૂંકમાં, દુકાનમાંથી તૈયાર દાગીના ખરીદતા ગ્રાહકના બિલમાં આ 5% અલગથી ઉમેરાતા નથી.

GST 2.0 આવ્યા પછી પણ બદલાયો નથી 3%નો દર

સપ્ટેમ્બર 2025 માં GST 2.0 હેઠળ ટેક્સ સ્લેબમાં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ જ્વેલરી સેક્ટરને તેમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યું હતું. 3 સપ્ટેમ્બર 2025 ના રોજ મળેલી GST કાઉન્સિલની 56મી બેઠકમાં જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી સેક્ટર માટે ટેક્સનો દર 3% પર જ યથાવત રાખવામાં આવ્યો હતો.

મેકિંગ ચાર્જ અંગેની સ્પષ્ટતા પણ આજદિન સુધી લાગુ છે. 'Invest India' ના વર્તમાન જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી FAQ માં પણ સોનાની ચેનવાળા સવાલ પર એ જ જવાબ આપવામાં આવ્યો છે કે જ્વેલરીની કુલ ટ્રાન્ઝેક્શન વેલ્યુ પર 3% GST લાગશે.

3% GST ક્યારથી લાગુ છે?

FAQ મુજબ સોના અને ચાંદી પર 3% GST નો નિયમ 1 જુલાઈ 2017 થી લાગુ છે. VAT માંથી GST માં ફેરફાર થતી વખતે 1 જુલાઈના રોજ બેંકો કે નોમિનેટેડ એજન્સીઓ પાસે જે સોના-ચાંદીનો સ્ટોક પડ્યો હતો, તેના પર પણ ગ્રાહકો પાસેથી 3% GST જ લેવાનું નક્કી થયું હતું.

વિદેશથી આવતી કિંમતી ધાતુઓ માટે પણ નિયમ નક્કી છે. કિંમતી ધાતુઓની દરેક આયાત પર બેઝિક કસ્ટમ ડ્યુટી ઉપરાંત 3% IGST આપવો પડે છે, જેની બેંકો ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ લઈ શકે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે 13 મે 2026 થી સોના પર કસ્ટમ ડ્યુટી 15% છે.

જ્વેલરી ખરીદતી વખતે ગ્રાહકોએ શું ધ્યાન રાખવું?

દુકાનમાંથી તૈયાર દાગીના ખરીદતા ગ્રાહકો માટે નિયમ એકદમ સીધો છે. સોના, ચાંદી કે ડાયમંડની જ્વેલરી જેટલી પણ કિંમતની હોય, GST તેની કુલ રકમ પર 3% જ બનશે. બિલ લેતી વખતે માત્ર એટલું તપાસી લેવું કે કુલ રકમ પર 3% GST જ લાગ્યો છે ને! જેમ કે 1,40,000 ની જ્વેલરી પર 4,200 અને 2 લાખની જ્વેલરી પર 6,000 GST થાય છે.

જોકે, પોતાનું જૂનું કે કાચું સોનું આપીને દાગીના બનાવડાવવા અથવા જ્વેલરી રિપેર કરાવવા જેવા કિસ્સામાં નિયમ અલગ હોઈ શકે છે, તેથી તેવા સંજોગોમાં જ્વેલર પાસેથી બિલમાં ટેક્સનો આધાર સ્પષ્ટપણે પૂછી લેવો હિતાવહ છે.

આ પણ વાંચો-Dhanteras Gold 2026: શું તમે પણ ધનતેરસ પર બિલ વગરનું સસ્તું સોનું ખરીદવાનું વિચારી રહ્યા છો? સર્વેમાં થયો ચોંકાવનારો ખુલાસો