India Trade Deal: અમેરિકા સાથે ડીલ અટકી તો ભારતનો નવો માસ્ટરપ્લાન! શું ટ્રમ્પના ટેરિફનો જવાબ છે આ નવા કરારો?

India Trade Deal: ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી ટ્રેડ ડીલ હજુ સુધી કોઈ પણ કિનારે પહોંચી નથી. બંને દેશો ઈચ્છે છે કે આ કામ જલ્દી પૂરું થાય, પરંતુ તેમાં સતત વિલંબ થઈ રહ્યો છે. આ સ્થિતિમાં ભારતે હવે હાથ પર હાથ ધરીને બેસી રહેવાને બદલે બીજી દિશામાં કદમ વધારી દીધા છે. અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલ ઊંચા ટેક્સથી બચવા અને ભારતીય નિકાસકારોને નુકસાન ન જાય તે માટે ભારતે હવે બીજા દેશો સાથે ફટાફટ વ્યાપાર કરારો કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે.

અમેરિકા સાથેના સંબંધોમાં કેમ આવી ખટાસ?

ગયા વર્ષે ઓગસ્ટ મહિનામાં ભારત અને અમેરિકાના વ્યાપારી સંબંધોમાં ત્યારે તણાવ આવ્યો, જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારત પર 50% જેટલો જંગી ટેરિફ લગાવી દીધો. આ આકરા ટેક્સને કારણે ભારતમાં નોકરીઓ પર ખતરો ઉભો થયો છે અને ભારતનું મેન્યુફેક્ચરિંગ પાવરહાઉસ બનવાનું સપનું પણ મુશ્કેલીમાં મુકાયું છે.

અમેરિકાના આ વલણ પાછળનું એક મોટું કારણ ભારત દ્વારા રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદીને પરોક્ષ રીતે યુક્રેન યુદ્ધમાં રશિયાને મદદ કરી રહ્યું છે. જોકે, એક્સપર્ટ માને છે કે અમેરિકાના આ દબાણને કારણે જ ભારત હવે મજબૂરીમાં પણ અમેરિકા સિવાયના બીજા મોટા બજારો શોધવા માટે પ્રેરાયું છે.

અમેરિકા ભલે આંખ આડા કાન કરે, પણ ભારતે ગયા વર્ષે પોતાની તાકાત બતાવી દીધી છે. ભારતે ગયા વર્ષે કુલ 4 વ્યાપાર કરારો કર્યા અથવા લાગુ કર્યા છે. જેમાં બ્રિટન સાથેનો ડીલ સૌથી મહત્વની માનવામાં આવે છે. આ કરારો છેલ્લા ઘણા વર્ષોમાં થયેલા સૌથી ઝડપી કરારો છે.

હવે ભારત માત્ર અહીં અટક્યું નથી. યુરોપિયન યુનિયન, યુરેશિયન ઈકોનોમિક યુનિયન, મેક્સિકો, ચિલી અને દક્ષિણ અમેરિકાના વ્યાપારી ગ્રુપ મર્કુસર સાથે પણ વાતચીત ચાલી રહી છે. ભારતનો પ્લાન છે કે કાં તો નવા કરાર કરવા અથવા તો જે જુના કરાર છે તેને વધુ મજબૂત બનાવવા.

નાના દેશો, મોટો ફાયદો

બ્રિટન: ભારતે વર્ષ 2025માં બ્રિટન સાથે સમજૂતી કરી હતી. એપરલ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલના અંદાજ મુજબ, આ કરારથી આવનારા 3 વર્ષમાં ભારતમાંથી બ્રિટન જતા કપડાંની નિકાસ બમણી થઈ શકે છે.

ઓમાન: ગયા નાણાકીય વર્ષમાં ભારત અને ઓમાન વચ્ચે 11 અબજ ડોલરનો વેપાર હતો. પરંતુ ડિસેમ્બરમાં થયેલા નવા કરારથી હવે મધ્ય પૂર્વ અને આફ્રિકાના મોટા બજારો માટે પણ દરવાજા ખુલી ગયા છે.

ન્યુઝીલેન્ડ: ન્યુઝીલેન્ડ સાથે થયેલા મુક્ત વ્યાપાર કરાર (FTA) ને કારણે ભારતમાં 20 અબજ ડોલરનું વિદેશી રોકાણ આવ્યું છે.

હવે યુરોપ સાથે મોટી ડીલની તૈયારી

ભારત હવે યુરોપિયન યુનિયન (EU) સાથે પણ મોટી ડીલ કરવા જઈ રહ્યું છે. યુરોપિયન કમિશનના પ્રમુખ ઉર્સુલા વોન ડેર લેયેને કહ્યું છે કે આ પ્રકારનો દુનિયાનો સૌથી મોટો કરાર હશે. તેઓ જાન્યુઆરીમાં ભારત આવે તેવી શક્યતા છે. સ્ટીલ અને ઓટો સેક્ટરમાં અમુક મતભેદોને કારણે વાતચીત 2025ના અંત સુધીમાં પૂરી નહોતી થઈ શકી, પરંતુ ભારતીય અધિકારીઓ હજુ પણ પોઝિટિવ છે.

આ ઉપરાંત, જર્મન ચાન્સેલર ફ્રેડરિક મેર્ઝ પણ સોમવારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને મળવા ભારત આવી રહ્યા છે. પીએમ ઓફિસના જણાવ્યા મુજબ, આ મુલાકાતમાં વેપાર અને રોકાણ વધારવા પર ખાસ ચર્ચા થશે.

શું અમેરિકાનું સ્થાન બીજા દેશો લઈ શકશે?

નવેમ્બર 2025માં ભારતની માલ નિકાસમાં 19%નો વધારો જોવા મળ્યો છે, જે ઓક્ટોબરના ઘટાડા પછી એક સારા સમાચાર છે. જોકે, આમાં સૌથી મોટો ફાળો ઈલેક્ટ્રોનિક્સનો છે જે હજુ પણ અમેરિકી ટેરિફથી મુક્ત છે. સીફૂડની નિકાસ પણ વધી છે. સીફૂડ એક્સપોર્ટર એસોસિએશનના કે. એન. રાઘવન કહે છે કે યુરોપ અને ચીનમાં નિકાસ વધી છે, જે અમેરિકા પછીના આપણા ટોચના બજારો છે. પરંતુ નિકાસકારો ચેતવણી પણ આપે છે કે નવા બજારો શોધવા સારા છે, પણ તે અમેરિકા જેવા મોટા બજારનું સ્થાન સંપૂર્ણ રીતે ન લઈ શકે.

એક્સપર્ટ શું કહે છે?

GTRIના અજય શ્રીવાસ્તવના મતે, વર્ષ 2025 વ્યાપાર કરારો માટે ખૂબ જ સક્રિય વર્ષ રહ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે, "ભારતનો હેતુ વોશિંગ્ટનથી દૂર જવાનો નથી, પરંતુ ટેરિફના મારથી બચવા માટે બીજા રસ્તાઓ ખુલ્લા કરવાનો છે." અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે ભારતની આ વ્યૂહરચના ટ્રમ્પના પગલાંનો સીધો જવાબ છે અને નિકાસ માટે નવા રસ્તા શોધવા હવે ભારત માટે મજબૂરી બની ગયું છે.

આમ, અમેરિકા સાથે ડીલ ભલે અટકી હોય, પણ ભારતે પોતાની ગાડી અટકવા દીધી નથી અને બીજા દેશો સાથે સંબંધો મજબૂત કરીને પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને વેગ આપવાનો પ્રયાસ ચાલુ રાખ્યો છે.

આ પણ વાંચો- મોબાઈલ યુઝર્સ માટે મોટા સમાચાર: સાઇબર ફ્રોડ રોકવા સરકાર લાવી રહી છે કડક નિયમો, એપ દ્વારા કેમેરા-માઈક્રોફોન વાપરવા પર લાગશે પ્રતિબંધ