SC-ST એક્ટ પર સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો નિર્ણય: માત્ર અપશબ્દો બોલવા કે અપમાન કરવું ગુનો નથી, જાણો કોર્ટે શું શરતો મૂકી?

Supreme Court Judgment: ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત એટલે કે સુપ્રીમ કોર્ટે અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) અત્યાચાર નિવારણ અધિનિયમ, 1989ને લઈને એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા કરી છે. ઘણીવાર જોવા મળે છે કે સામાન્ય ઝઘડાઓમાં પણ આ ગંભીર કાયદાની કલમો લગાવી દેવામાં આવે છે. પરંતુ હવે સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે, માત્ર અપમાનજનક ભાષાનો પ્રયોગ કરવો એ આ એક્ટ હેઠળ ગુનો ગણાશે નહીં, સિવાય કે તે અપમાન પાછળનો ઈરાદો જાતિગત હોય.

જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલાની બેન્ચનો મહત્વનો ચુકાદો

આ મહત્વનો નિર્ણય જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ આલોક આરાધેની ખંડપીઠે સંભળાવ્યો છે. કોર્ટ કેશવ કુમાર મહતો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી એક અરજી પર સુનાવણી કરી રહી હતી. અપીલકર્તાએ પટણા હાઈકોર્ટના આદેશને પડકાર્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટે અપીલકર્તા વિરુદ્ધ ચાલી રહેલી ફોજદારી કાર્યવાહીને રદ કરતા જણાવ્યું હતું કે, "એક્ટની કલમ 3(1)(r) હેઠળ ગુનો ત્યારે જ બને છે, જ્યારે અપમાન કે ધાકધમકી પાછળનો મુખ્ય હેતુ પીડિત વ્યક્તિ 'દલિત અથવા આદિવાસી' હોવાનો હોય. આ કેસની તપાસમાં ક્યાંય એવું સાબિત નથી થતું કે આરોપીએ જાતિના કારણે અપમાન કર્યું હોય."

આ કેસની વિગત એવી છે કે, અપીલકર્તા કેશવ કુમાર મહતો સામે પટણામાં એક આંગણવાડી કેન્દ્રમાં થયેલી બબાલ બાદ FIR નોંધાઈ હતી. તેમના પર આરોપ હતો કે તેમણે ત્યાં જાતિ આધારિત ગાળાગાળી કરી અને હુમલો કર્યો. પટણા હાઈકોર્ટે આ કેસમાં ટ્રાયલ કોર્ટની કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાનો આદેશ આપ્યો હતો, જેને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો હતો.

સર્વોચ્ચ અદાલતે આ કેસની ઝીણવટભરી તપાસ બાદ કહ્યું કે, માત્ર ફરિયાદી SC/ST સમુદાયનો હોય, તેનાથી દરેક ઝઘડો કે વિવાદ આ એક્ટ હેઠળ આવી જતો નથી. સામાન્ય તકરારમાં બોલાયેલા અપશબ્દોને 'અત્યાચાર' ન ગણી શકાય.

SC/ST એક્ટ લાગુ થવા માટેની બે મુખ્ય શરતો

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના જૂના ચુકાદાઓને ટાંકીને સ્પષ્ટ કર્યું કે આ કાયદા હેઠળ કોઈને દોષિત માનવા માટે બે શરતોનું પાલન થવું અત્યંત જરૂરી છે:

1) સૌથી પહેલી શરત એ છે કે ફરિયાદી અથવા પીડિત વ્યક્તિ અનુસૂચિત જાતિ (SC) અથવા અનુસૂચિત જનજાતિ (ST)ની સભ્ય હોવી જોઈએ.

2) બીજી અને સૌથી મહત્વની શરત એ છે કે, આરોપી દ્વારા કરવામાં આવેલું અપમાન અથવા ધાકધમકી તે વ્યક્તિના 'જાતિગત દરજ્જા' (Caste Status)ને કારણે જ હોવી જોઈએ. એટલે કે, અપમાન કરવાનો ઈરાદો જાતિને નીચી દેખાડવાનો હોવો જોઈએ.

સુપ્રીમ કોર્ટનું તારણ અને ભવિષ્ય માટે સંકેત

કોર્ટની બેન્ચે વધુમાં ઉમેર્યું કે, "જો બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે કોઈ સામાન્ય બાબતે ઝઘડો થાય અને તેમાં અપમાનજનક ભાષા વપરાય, જેમાં જાતિ પ્રત્યે કોઈ દ્વેષભાવ ન હોય, તો તેને SC/ST એક્ટ હેઠળ ગુનો ગણી શકાય નહીં."

આ ચુકાદો કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ ખૂબ મહત્વનો માનવામાં આવે છે. કાયદાના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સુપ્રીમ કોર્ટના આ અવલોકનથી SC/ST એક્ટના દુરુપયોગ પર લગામ લાગશે. હવે પોલીસ અને નીચલી અદાલતોએ પણ કેસ નોંધતા પહેલા એ તપાસવું પડશે કે ઝઘડાનું મૂળ કારણ 'જાતિ' છે કે કોઈ 'અંગત અદાવત'. સાચા પીડિતોને ન્યાય મળે અને નિર્દોષ લોકો ખોટા કેસમાં ન ફસાય તે માટે આ ચુકાદો દિશાસૂચક બની રહેશે.

આ પણ વાંચો- Donald Trump Greenland: ગ્રીનલેન્ડ ખરીદવાની જીદ પર અડગ ટ્રમ્પ! અમેરિકાએ સૈન્ય વિમાન ઉતારતા યુદ્ધ જેવો માહોલ, યુરોપ પર તોળાયું મોટું આર્થિક સંકટ