SEBI ના પ્રસ્તાવ લાગૂ થવાથી શેર ટ્રેડિંગના કારોબારમાં બ્રોકરની ભૂમિકા પર લાગાવશે પ્રતિબંધ

SANTOS NAIR

ભારતના સ્ટૉક બ્રોકર નિયમોને પોતાના હિતમાં તોડવા-મરોડવા માટે સિદ્ઘહસ્ત ઓળખવામાં આવે છે. સેબી તેની મનમાની રોકવા માટે કોઈપણ નિયમ બનાવી દે તેમાં પોતાના હિત સાધવા માટે કોઈને કોઈ ચોર દરવાજો જરૂર ખોલી લે છે. આ સેબીને હવે સારી રીતથી સમજમાં આવી ગયુ છે. બ્રોકરોએ તેની ચાલાકિઓને ધ્યાનમાં રાખતા સેબીએ પોતાના એક નવા પ્રસ્તાવમાં રોકાણકારોના કેશ માર્કેટના સોદા માટે પોતાના બેન્ક અકાઉન્ટથી સીધા ક્લિયરિંગ કૉર્પોરેશનના પૈસા ટ્રાંસફરની પરવાનગી આપવાની વાત કહી છે. આ સ્ટૉક બ્રોકિંગ ફર્મોના બિઝનેસ મૉડલ માટે આજ સુધીની સૌથી ગંભીર પડકાર છે.

સેબીનો પ્રસ્તાવ લાગૂ થવાથી શેર ટ્રેડિંગના કરોબારમાં બ્રોકરની ભૂમિકા થશે ઓછી

આઈપીઓ માટે આપવા વાળા એપ્લિકેશન સપોર્ટેડ બાય બ્લૉક્ડ અમાઉંટ (ASBA) સુવિધાની રીતે જ હવે સેબીએ પ્રસ્તાવ આપ્યો છે કે કોઈ ટ્રેડથી સંબંધિત પૈસા ગ્રાહકના ખાતાથી ત્યારે નિકળશે જ્યારે ટ્રેડ સેટલમેંટ પૂરો થઈ જશે. આ નિયમના લાગૂ થવાથી શેર ટ્રેડિંગના કારોબારમાં બ્રોકરની ભૂમિકાને ઘણી ઓછી થઈ જશે અને ગ્રાહકો પર તેની પકડ ઓછી થઈ જશે.

ડિસ્કાઉંટ બ્રોકર થશે વધારે પ્રભાવિત

આ પ્રસ્તાવનો લક્ષ્ય ગ્રાહકોના ફંડનો ખોટો ઉપયોગ રોકવાનો છે. પરંતુ આ નિયમ લાગૂ થવાથી બ્રોકર્સની કમાણીના એક મોટો સ્ત્રોત બંધ થઈ જશે. પહેલી નજરમાં જોઈએ તો સેબીના આ પ્રસ્તાવથી એવા ડિસ્કાઉંટ બ્રોકર સૌથી વધારે પ્રભાવિત થશે જો ઘણી ઓછી કમીશન પર ટ્રેડરોને ફક્ત ટ્રેડિંગ પ્લેટફૉર્મ ઉપલબ્ધ કરવાની સુવિધા આપે છે. તેનુ કારણ એ છે કે પોતાના ગ્રાહકોને અલ્ટ્રા-લો કે ઝીરો બ્રોકિંગની સુવિધા તેની પાસે ક્લાયંટના ફંડ પર મળવા વાળા વ્યાજના દમ પર જ ઉપલબ્ધ કરવતા હતા.

બેન્કોના દ્વારા ચલાવામાં આવવા વાળા બ્રોકિંગ ફર્મોને લાગશે ઓછો ઝટકો

એવી ફુલ સર્વિસ બ્રોકરોને પણ આ નિયમની માર સહન કરવી પડશે જો બ્રોકિંગ પ્લેટફોર્મ ઉપલબ્ધ કરવા વાળા સિવાય રિસર્ચની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ કરાવે છે અને તેનુ કમીશન વધારે હોય. પરંતુ તેની ઊપર બતાવામાં આવેલા ડિસ્કાઉંટ બ્રોકરોની તુલનામાં ઓછો ઝટકો લાગશે. જ્યારે, બેન્કો દ્વારા ચલાવા વાળા બ્રોકિંગ ફર્મોને આ નિયમથી સૌથી ઓછો ઝટકો લાગશે. કારણ કે તેની પાસે પણ હજુ પણ ક્લાયંટના ફંડ સુધી પહોંચી હાસિલ થશે.

પ્રસ્તાવ લાગૂ થવાથી ગ્રાહકોને થશે ફાયદો

જો સેબીનો આ પ્રસ્તાવ લાગૂ થઈ જાય છે તો તેનાથી ગ્રાહકોને સ્પષ્ટ રૂપથી ફાયદો થશે. કારણ કે આ નિયમને લાગૂ થવાથી તેના ફંડને અતિરિક્ત સુરક્ષા તો મળશે. સાથે જ જ્યાં સુધી તેનો ફંડ તેના બેન્ક ખાતામાં રહેશે ત્યાં સુધી તે પોતાના પૈસા પર કંઈ ન કંઈ અતિરિક્ત વ્યાજ હાસિલ કરશે. એવામાં બ્રોકર સેબીના આ પ્રસ્તાવને ખોલવા સામાન્ય વિરોધ કરવાની સ્થિતિમાં નથી. હવે સવાલ એ છે કે શું બ્રોકિંગ ફર્મ પોતાની કમાણી પર કોઈ ચોટ વગર સેબીના આ નિયમથી પાર પા લેશે. જે છેલ્લા ઈતિહાસ પર નજર કરીએ તો સ્ટૉક બ્રોકર સેબીના બનાવેલા લગભગ દર નિયમમાં પોતાના હિત સાધવા માટે કોઈન કોઈ ચોર દરવાજો ખોલવામાં કામયાબ રહ્યા છે.

રેગ્યૂલેટર અને સરકારે સમય-સમય પર બ્રોકરોની નકેલ કસવા અને માર્કેટને રેગ્યૂલેટ કરવા માટે ઘણા નિયમ-કાનૂન બનાવ્યા છે પરંતુ બ્રોકર હંમેશાં તેને વેચવા માટે કોઈ ન કોઈ ફૉર્મૂલા કાઢી લે છે. સેબીએ બ્રોકરોને રેગુલેટ કરવા માટે પોતાના માર્જિન કલેક્શનના રૂલમાં તમામ બદલાવ કર્યા છે. 2004 ના બજેટમાં UPA સરકારે સિક્યોરિટી ટ્રાંજેક્શન ટેક્સની શરૂઆત કરી હતી. જેના બ્રોકરો અને ટ્રેડરોએ ભારી વિરોધ કર્યો. આ વિરોધની બાદ સરકારે એક નિશ્ચિત માત્રામાં ચુકવેલા NTT પર ટેક્સ છૂટની જાહેરાત કરી. પરંતુ થોડા સ્માર્ટ બ્રોકરોએ આ નિયમમાં નફો કમાણીનો રસ્તો શોધી લીધો. આ રીતના નિયમોના ઉલ્લંઘનને ઘણા કેસ મળે છે. જેને ધ્યાનમાં રાખતા સેબીએ આ નવો પ્રસ્તાવ રાખ્યો છે.

બ્રોકિંગ શેરો પર પડશે દબાણ

જાણકારોનું કહેવુ છે કે જો સેબીના આ નવા પ્રસ્તાવ નિયમ બને છે તો તમામ બ્રોકિંગ સ્ટૉકની પ્રી રેટિંગ થશે. બીએસઈના એક વિરિષ્ઠ બ્રોકર જો હવે રોકાણ કરે છે. તેમનું કહેવુ છે કે તેનાથી બ્રોકરોને ફક્ત વ્યાજથી કમાણીને નુક્સાન થશે. પરંતુ તેના ગ્રાહકોની સંખ્યા પણ ઓછી થશે. ઉલ્લેખનીય છે કે Angel One, ICICI Securities, SMC Global, Motilal Oswal Securities અને IIFL Securities ના શેર પહેલાથી જ 2022 થી હજુ હાઈથી ઘણા નીચે ચાલી રહ્યા છે. ડિસ્કાઉંટ બ્રોકિંગ ફર્મ પોતાના ગ્રાહકોના ફંડના દમ પર ભારી માત્રામાં વ્યાજ આવક કમાય છે. તેનું કારણ એ છે કે તેની પાસે એક્ટિવ ટ્રેડરોની સંખ્યા વધારે હોય છે. કોઈપણ સમય તેના ફંડમાં અકાઉન્ટમાં કંઈ ન કંઈ ફંડ જરૂર હોય છે.