ટ્રંપ પોતાના પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસમાં સાઉદી અરબ જ શા માટે જાય છે? દોસ્તી, ઈરાન કે ઇસ્લામિક દેશોનું નાણું...જાણો શું છે કારણ?

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રંપ વ્હાઇટ હાઉસમાં પાછા ફર્યા બાદ પોતાના પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસ તરીકે સાઉદી અરબનો પ્લાન ઘડી રહ્યા છે. જાણવા મળ્યું છે કે ટ્રંપના સાઉદી પ્રવાસની યોજના હાલમાં તૈયાર થઈ રહી છે. એક અહેવાલ પ્રમાણે ટ્રંપ પ્રશાસન ઇઝરાયેલ અને ફિલિસ્તીની સમૂહ હમાસ વચ્ચે ગાઝામાં યુદ્ધવિરામ ફરી સ્થાપિત કરવાના પ્રયાસમાં છે. ટ્રંપ પ્રશાસન હમાસ પાસેથી બાકીના બંધકોને મુક્ત કરાવવાની કોશિશ કરી રહ્યું છે અને આ દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ સાઉદી અરબની મુલાકાત લઈ શકે છે.

ટ્રંપ પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસમાં સાઉદી અરબ શા માટે જઈ રહ્યા છે?

પોતાના બીજા કાર્યકાળના પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસમાં સાઉદી અરબ જવા અંગે તેમણે વધુમાં કહ્યું હતું, "આ વખતે મેં કહ્યું કે હું ત્યારે જ જઈશ જ્યારે તમે અમેરિકી કંપનીઓને એક ટ્રિલિયન ડોલર આપશો. એટલે કે સાઉદી ચાર વર્ષમાં અમેરિકામાં એક ટ્રિલિયન ડોલરનું રોકાણ કરશે. તેઓ આ માટે સંમત થયા છે, તેથી હું ત્યાં જઈ રહ્યો છું."

એક અમેરિકી અધિકારી અને આ મામલાની જાણકારી ધરાવતા સૂત્રએ જણાવ્યું કે ટ્રંપ મે મહિનાના મધ્યમાં સાઉદી અરબનો પ્રવાસ કરશે. અધિકારીએ જણાવ્યું, "સાઉદી પ્રવાસમાં વિદેશી રોકાણ, ખાડી દેશો સાથે સંબંધો મજબૂત કરવા અને મધ્ય-પૂર્વમાં સંઘર્ષનો અંત લાવવા અંગે ચર્ચા થશે."

ટ્રંપના આગમનથી સાઉદી અરબનું 'મહત્ત્વ' વધ્યું

સાઉદી અરબ રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલી શાંતિ વાટાઘાટોમાં મહત્ત્વનો પ્લેયર બન્યો છે. ટ્રંપે જ્યારે આ પહેલની શરૂઆત કરી ત્યારે રશિયા સાથે વાતચીત માટે સાઉદી અરબની રાજધાની રિયાદને પસંદ કરી હતી. આનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય લેવલે સાઉદીનું મહત્ત્વ ઘણું વધી ગયું છે.

રિયાદમાં જ અમેરિકી અને રશિયન પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે રશિયા-યુક્રેન શાંતિ યોજના પર ચર્ચા થઈ હતી. યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમીર ઝેલેન્સ્કી પણ વાટાઘાટો માટે સાઉદી પહોંચ્યા હતા, જે બાદ રશિયા અને યુક્રેન 30 દિવસ સુધી એકબીજાના ઊર્જા માળખા પર હુમલા રોકવા માટે સંમત થયા હતા.

મામલાની જાણકારી ધરાવતા એક સૂત્રએ જણાવ્યું કે સાઉદી અરબ ઇચ્છતું હતું કે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચે સંઘર્ષ વિરામની આ સ્થિતિ લાગુ થાય ત્યારે ટ્રંપ સાઉદીની મુલાકાત લે.

પરંપરાથી હટીને ચાલી રહ્યા છે ટ્રંપ

જ્યારે ટ્રંપ 2017માં પ્રથમ વખત સત્તામાં આવ્યા ત્યારે પણ તેમણે પોતાના પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસ માટે સાઉદી અરબને પસંદ કર્યું હતું. આ સાથે જ તેમણે અગાઉના પાંચ રાષ્ટ્રપતિઓએ શરૂ કરેલી તે પરંપરાને તોડી હતી, જેમાં નવા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ પાડોશી દેશોની મુલાકાત લેતા હતા.

ટ્રંપ પહેલાંના રાષ્ટ્રપતિઓ પાડોશી દેશો કેનેડા અને મેક્સિકોની મુલાકાત લેતા હતા. બરાક ઓબામા, બિલ ક્લિન્ટન અને જ્યોર્જ એચ. ડબ્લ્યુ. બુશે ચૂંટાયા બાદ પોતાના પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસમાં કેનેડાની મુલાકાત લીધી હતી. તેમના પહેલાં જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ. બુશ અને રોનાલ્ડ રીગન પોતાના પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસમાં મેક્સિકો ગયા હતા.

ટ્રંપનો પ્રથમ કાર્યકાળ પૂરો થયા બાદ 2021માં જ્યારે જો બાઇડન આવ્યા, ત્યારે તેમણે પોતાના પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસ માટે યુરોપિયન દેશોને પસંદ કર્યા હતા અને નાટો (અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશોનું સંગઠન)ના નેતાઓ સાથે મુલાકાત કરી હતી.

શપથ લીધા બાદ ટ્રંપનો પ્રથમ ફોન સાઉદીના ક્રાઉન પ્રિન્સ MBSને

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રંપે 20 જાન્યુઆરી, સોમવારે પદની શપથ લીધી હતી. તે જ અઠવાડિયે ગુરુવારે તેમણે સાઉદી અરબના વાસ્તવિક શાસક ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાનને ફોન કર્યો હતો. બીજી વખત રાષ્ટ્રપતિ બન્યા બાદ કોઈ વિદેશી નેતાને ટ્રંપનો આ પ્રથમ ફોન હતો. આ વાતચીતમાં ટ્રંપે રોકાણના બદલામાં સાઉદી અરબની મુલાકાત લેવાની શરત મૂકી હતી, જેને સાઉદી અરબે સ્વીકારી લીધી અને અમેરિકામાં ચાર વર્ષમાં 600 અરબ ડોલરના રોકાણની જાહેરાત કરી હતી.

ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન, જેમને MBS તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, અને ડોનાલ્ડ ટ્રંપના સંબંધો ખૂબ જ મજબૂત રહ્યા છે. 2018માં સાઉદી પત્રકાર અને વોશિંગ્ટન પોસ્ટના કોલમિસ્ટ જમાલ ખાશોગ્જીની હત્યાને લઈને જ્યારે MBS વિશ્વભરમાં ટીકાનો શિકાર બન્યા હતા, ત્યારે ટ્રંપ તેમની સાથે ઊભા રહ્યા હતા. બાઇડન પ્રશાસને ખાશોગ્જીની હત્યા અને માનવાધિકાર રેકોર્ડને લઈને MBSની ઘણી ટીકા કરી હતી, જેના કારણે બંને દેશોના સંબંધોમાં તણાવ આવ્યો હતો.

પરંતુ ટ્રંપના આગમન બાદ બંને દેશોના સંબંધો ફરી પાટે ચડ્યા છે. સાઉદી અરબ અમેરિકામાં મોટા પાયે રોકાણ કરવા પણ સંમત થયું છે. રોકાણને લઈને ટ્રંપે કહ્યું, "હું ક્રાઉન પ્રિન્સને, જે એક શાનદાર વ્યક્તિ છે, કહીશ કે તેઓ અમેરિકામાં પોતાનું રોકાણ વધારે અને તેને 1 ટ્રિલિયન ડોલર સુધી લઈ જાય. મને લાગે છે કે તેઓ આવું કરશે કારણ કે અમારા સંબંધો તેમની સાથે ખૂબ જ સારા રહ્યા છે."

ઈરાનને સંતુલિત કરવા ટ્રંપને MBSના સમર્થનની જરૂર

મધ્ય-પૂર્વમાં સ્થિરતા માટે અમેરિકાને ઈરાન પર નિયંત્રણ રાખવું જરૂરી છે. આ કામમાં અમેરિકાને સાઉદી અરબનો સાથ જોઈએ છે. ટ્રંપે આવતા જ ઈરાન સમર્થિત યમનના હૂતી બળવાખોરોને ફરીથી આતંકવાદી સમૂહની યાદીમાં મૂકી દીધા છે. તેમણે ઈરાનના તેલ પરના પ્રતિબંધોને વધુ કડક કર્યા છે.

આ પણ વાંચો-UPI ટ્રાન્ઝેક્શનમાં 6 મહિનામાં 1,30,190 અબજ રૂપિયાની થઈ લેવડ-દેવડ, ત્રણ એપ્સનો દબદબો

ટ્રંપ ઇચ્છે છે કે સાઉદી અરબ ઈરાનને સંતુલિત રાખવામાં તેમની મદદ કરે. સાઉદી અરબ પણ નથી ઇચ્છતું કે ઈરાન પોતાના પરમાણુ કાર્યક્રમમાં સફળ થાય અને ક્ષેત્રમાં ફરીથી એક મજબૂત ખેલાડી તરીકે ઉભરી આવે. બીજી તરફ, ટ્રંપ પ્રશાસને ઈરાન પર પરમાણુ સમજૂતી માટે ફરી એકવાર દબાણ વધાર્યું છે.