લોન સસ્તી થતા લોકો લેવા દોડ્યા, પણ બેન્કોમાં પૈસા ઘટ્યા! જાણો કેમ બેન્કો પર આવ્યું દબાણ?

RBI Repo Rate: આજકાલ હોમ લોન, કાર લોન કે પર્સનલ લોન લેવી પહેલા કરતા ઘણી સસ્તી થઈ ગઈ છે. આનું મુખ્ય કારણ રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દ્વારા વ્યાજ દરોમાં કરાયેલો ઘટાડો છે. પરંતુ આ સસ્તી લોનની એક બીજી બાજુ પણ છે, જે સીધી બેન્કો અને તમારી બચત પર અસર કરી રહી છે. નવા આંકડા મુજબ, લોકો જેટલી ઝડપથી લોન લઈ રહ્યા છે, તેટલી ઝડપથી બેન્કોમાં પૈસા જમા નથી કરાવી રહ્યા. આ કારણે બેન્કો પર ભંડોળ એકઠું કરવાનું દબાણ વધી રહ્યું છે.

આંકડા શું કહે છે?

રિઝર્વ બેન્કના તાજેતરના ડેટા પ્રમાણે 28 નવેમ્બરે પૂરા થયેલા પખવાડિયામાં બેન્કો દ્વારા આપવામાં આવેલી લોનમાં 11.42%નો વધારો જોવા મળ્યો. તેની સામે, બેન્કોમાં જમા થતી થાપણો (ડિપોઝિટ)માં માત્ર 10.19% નો જ વધારો થયો. આનો સીધો મતલબ એ છે કે લોનની માંગ અને થાપણ જમા થવા વચ્ચે 1.23% નો તફાવત છે. જો એક વર્ષ પહેલાની વાત કરીએ, તો આ બંને આંકડા 10.58% પર સમાન હતા, જે એક સંતુલિત સ્થિતિ દર્શાવે છે. પરંતુ હવે સ્થિતિ બદલાઈ છે.

લોનની માંગ કેમ વધી અને થાપણ કેમ ઘટી?

રેપો રેટમાં ઘટાડો: RBIએ આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીથી રેપો રેટમાં કુલ 1.25% નો ઘટાડો કર્યો છે. રેપો રેટ ઘટવાથી બેન્કો માટે RBI પાસેથી પૈસા લેવાનું સસ્તું બને છે, જેનો ફાયદો બેન્કો ગ્રાહકોને સસ્તી લોન આપીને કરે છે. આ કારણે લોનની માંગ વધી છે.

થાપણ પર ઓછું વળતર: બીજી તરફ, બેન્કોએ લોન સસ્તી કરતા થાપણો (જેમ કે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ) પર મળતા વ્યાજ દરોમાં પણ ઘટાડો કર્યો છે. ઓછા વળતરને કારણે લોકો હવે બેન્કમાં પૈસા રાખવાને બદલે વધુ ફાયદાકારક વિકલ્પો જેવા કે શેરબજાર (ઈક્વિટી), ડિબેન્ચર્સ અને સોના-ચાંદીમાં રોકાણ કરવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. આ કારણે બેન્કોમાં નવી થાપણો આવવાની ગતિ ધીમી પડી છે.

બેન્કો પર શું અસર થશે?

બેન્કો લોન આપવા માટે લોકો દ્વારા જમા કરાવાયેલા પૈસાનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે લોનની માંગ વધુ હોય અને થાપણો ઓછી આવી રહી હોય, ત્યારે બેન્કો પાસે પૂરતું ભંડોળ રહેતું નથી. આ માંગને પહોંચી વળવા માટે બેન્કો પર પૈસા એકઠા કરવાનું દબાણ વધે છે.

સરકાર અને RBI શું કરી રહી છે?

આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા અને બજારમાં પૂરતા પૈસા ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે RBIએ કેટલાક પગલાં લીધા છે:

ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન (OMO): RBI બજારમાંથી 1 લાખ કરોડ રૂપિયાની સરકારી સિક્યોરિટીઝ ખરીદશે, જેથી બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં રોકડ પ્રવાહ વધે.

ડોલર-રૂપિયાની અદલાબદલી: આ ઉપરાંત, 5 અબજ ડોલરના ડોલર/રૂપિયાના ખરીદ/વેચાણ દ્વારા પણ બજારમાં નાણાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.

આંકડા મુજબ, 28 નવેમ્બર સુધીમાં બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં કુલ 242.60 લાખ કરોડ રૂપિયાની થાપણો અને 195.30 લાખ કરોડ રૂપિયાની લોન બાકી હતી. આ આંકડા દર્શાવે છે કે અર્થતંત્રને ગતિ આપવા માટે લોનની માંગ જરૂરી છે, પરંતુ તેની સાથે બેન્કોની નાણાકીય સ્થિરતા પણ એટલી જ મહત્વની છે.

આ પણ વાંચો-નીતિન નવીને ભાજપના રાષ્ટ્રીય કાર્યકારી પ્રમુખ તરીકેનો સંભાળ્યો કાર્યભાર, અમિત શાહ અને અન્ય નેતાઓએ કર્યું સ્વાગત