ભારત-અમેરિકા વચ્ચે પ્રસ્તાવિત વેપાર સમજૂતીમાં 19 પ્રકરણો, 23 એપ્રિલથી વોશિંગ્ટનમાં ચર્ચા શરૂ

ભારત અને અમેરિકા તેમના પ્રસ્તાવિત દ્વિપક્ષીય વેપાર સમજૂતી (Bilateral Trade Agreement - BTA)ને ઝડપથી આગળ વધારવા માટે પ્રયાસો કરી રહ્યા છે. આ સમજૂતી માટે બંને દેશોએ મળીને જે પ્રારંભિક રૂપરેખા (Terms of Reference - ToR) તૈયાર કરી છે, તેમાં આયાત જકાત, માલનો વેપાર, બિન-જકાતીય અવરોધો અને કસ્ટમ પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા જેવા મુદ્દાઓને આવરી લેતા લગભગ 19 પ્રકરણોનો સમાવેશ થાય છે. આ વાટાઘાટોને વધુ ગતિ આપવા માટે ભારતીય અધિકારીઓનું એક પ્રતિનિધિમંડળ આગામી સપ્તાહે અમેરિકાની મુલાકાતે જશે. આ મુલાકાતનો હેતુ ઔપચારિક વાટાઘાટો શરૂ થાય તે પહેલાં બાકી રહેલા મતભેદોને 90 દિવસની અંદર ઉકેલવાનો છે. આ 90 દિવસની સમયમર્યાદા એટલા માટે રાખવામાં આવી છે કારણ કે આ દરમિયાન બંને દેશોએ એકબીજાના ઉત્પાદનો પર ‘પ્રતિશોધી જકાત’ (reciprocal tariffs) ન લગાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.

રાજેશ અગ્રવાલની આગેવાનીમાં ભારતીય ટીમ

ભારત તરફથી આ વાટાઘાટોનું નેતૃત્વ વાણિજ્ય વિભાગના અદના સચિવ રાજેશ અગ્રવાલ કરશે, જેમને તાજેતરમાં આગામી વાણિજ્ય સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. તેઓ 1 ઓક્ટોબરથી આ પદ સંભાળશે. બંને દેશોના અધિકારીઓ વચ્ચેની પ્રથમ સામ-સામેની બેઠક વોશિંગ્ટનમાં બુધવાર, 23 એપ્રિલથી શરૂ થશે અને ત્રણ દિવસ સુધી ચાલશે. એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું કે આ બેઠકમાં સમજૂતીનો સ્તર, તેની મહત્વાકાંક્ષા અને આગળનો રોડમેપ નક્કી કરવા પર ચર્ચા થશે. આ ઉપરાંત, રૂપરેખાને વધુ વિકસિત કરવા અને તેના પર વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવશે. આ રૂપરેખામાં જકાત, બિન-જકાતીય અવરોધો, ઉત્પાદનોના મૂળના નિયમો (rules of origin) અને કાનૂની મુદ્દાઓ જેવા વિષયોનો સમાવેશ થશે.

90 દિવસમાં સમજૂતીને આખરી ઓપ આપવાનો 'ટાર્ગેટ

તાજેતરમાં અમેરિકી ટીમે કરી હતી ભારતની મુલાકાત

આ મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે હમણાં જ એક ઉચ્ચ-સ્તરીય અમેરિકી ટીમે ભારતની મુલાકાત લીધી હતી, જે દર્શાવે છે કે BTA માટેની વાટાઘાટોમાં ગતિ આવી રહી છે. ગયા મહિને બંને દેશોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્ચે ચર્ચા થઈ હતી, જેમાં દક્ષિણ અને પશ્ચિમ એશિયા માટેના અમેરિકી વેપાર પ્રતિનિધિ બ્રેન્ડન લિન્ચે 25થી 29 માર્ચ દરમિયાન ભારતીય અધિકારીઓ સાથે મહત્ત્વના વેપારી મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી હતી. બંને દેશો અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા 9 એપ્રિલે જાહેર કરાયેલા 90 દિવસના જકાત સ્થગનનો મહત્તમ લાભ લેવા ઇચ્છે છે. આ પહેલાં, 15 એપ્રિલે વાણિજ્ય સચિવ સુનીલ બરથવાલે જણાવ્યું હતું કે ભારત અમેરિકા સાથે વાટાઘાટોને ઝડપથી પૂર્ણ કરવાનો પ્રયાસ કરશે અને તેણે અમેરિકા સાથે વેપારને ઉદાર બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.

શું છે આ સમજૂતીનો હેતુ?

આ પ્રસ્તાવિત વેપાર સમજૂતીનો ઉદ્દેશ બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને રોકાણને વધારવાનો છે. હાલમાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લગભગ 191 અબજ ડોલરનો દ્વિપક્ષીય વેપાર છે, અને બંને દેશોનો લક્ષ્યાંક તેને 2030 સુધીમાં 500 અબજ ડોલર સુધી લઈ જવાનો છે. આ સમજૂતી દ્વારા જકાત ઘટાડવા, બિન-જકાતીય અવરોધો દૂર કરવા અને વેપાર પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા પર ધ્યાન આપવામાં આવશે. ભારત ખાસ કરીને શ્રમ-આધારિત ક્ષેત્રો જેમ કે કાપડ, રત્ન અને આભૂષણ, ચામડું અને પ્લાસ્ટિક જેવા ઉદ્યોગોમાં જકાત ઘટાડવા પર ધ્યાન આપી શકે છે, જ્યારે અમેરિકા ઔદ્યોગિક માલ, ઓટોમોબાઈલ, ડેરી અને કૃષિ ઉત્પાદનો જેવા ક્ષેત્રોમાં જકાત ઘટાડવાની માંગ કરી શકે છે.

ભારત-અમેરિકા વેપારનું મહત્ત્વ

અમેરિકા ભારતનું સૌથી મોટું વેપારી ભાગીદાર છે. 2024-25માં ભારતે અમેરિકા સાથે 41.18 અબજ ડોલરનો વેપાર અધિશેષ (trade surplus) હાંસલ કર્યો હતો. ભારતના મુખ્ય નિકાસ ઉત્પાદનોમાં દવાઓ, ટેલિકોમ સાધનો, હીરા, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને કપડાંનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે આયાતમાં ક્રૂડ ઓઈલ, કોલસો, હીરા અને એરક્રાફ્ટના સાધનોનો સમાવેશ થાય છે. આ સમજૂતી બંને દેશોના વેપારને વધુ મજબૂત કરવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

આ પણ વાંચો- ક્રેડિટ કાર્ડ અને EMI દ્વારા થઈ રહ્યું છે એક તૃતીયાંશ ડિજિટલ પેમેન્ટ, UPIનું અહીં છે વર્ચસ્વ