શું તમે પણ બેંક ખાતા વગર કેશથી પૈસા ટ્રાન્સફર કરો છો? જો હા, તો આ સમાચાર તમારા માટે ખૂબ જ મહત્ત્વના છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંકએ દેશની અંદર પૈસા મોકલવા એટલે કે ડોમેસ્ટિક મની ટ્રાન્સફરના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. 11 નવેમ્બરે "RBI Directions, 2026" નામથી જારી કરાયેલા આ નવા દિશાનિર્દેશો તાત્કાલિક અસરથી લાગુ થઈ ગયા છે. ચાલો સરળ ભાષામાં સમજીએ કે શું બદલાયું છે અને તેની તમારા પર શું અસર પડશે.
RBIનો મોટો નિર્ણય: પૈસા ટ્રાન્સફર કરવાના નિયમો બદલાયા, હવે આ શરતો વગર એક પણ ટ્રાન્ઝેક્શન નહીં થાય!
RBIએ ડોમેસ્ટિક મની ટ્રાન્સફરના નવા નિયમો જારી કર્યા. કેશ પે-આઉટ 10,000, BC થી પે-ઇન 5,000 ની મર્યાદા. KYC અને AFA ફરજિયાત. જાણો પૂરી વિગત.
MoneyControl Newsઅપડેટેડ Nov 12, 2026 પર 2:47 PM
આ નિયમો કેમ જરૂરી હતા?
RBI ના આ નવા નિયમોનો મુખ્ય હેતુ બેંકો અને પેમેન્ટ સિસ્ટમ ઓપરેટર્સ માટે કેશ-આધારિત મની ટ્રાન્સફરની મર્યાદા, ગ્રાહક ચકાસણી, ઓથેન્ટિકેશન અને શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શન પર નજર રાખવાની વ્યવસ્થાને વધુ પારદર્શક અને સુરક્ષિત બનાવવાનો છે. ખાસ કરીને પ્રવાસી મજૂરો અને ઓછા દસ્તાવેજો ધરાવતા લોકોને ઔપચારિક બેંકિંગ ચેનલ દ્વારા નાની રકમ મોકલવામાં આનાથી મોટી સુવિધા મળશે. આ નિયમો તમામ શેડ્યૂલ્ડ કમર્શિયલ બેંકો અને અધિકૃત પેમેન્ટ સિસ્ટમ ઓપરેટર્સ પર લાગુ પડશે.
1. કેશ પે-આઉટ: એક વખતમાં 10,000 રૂપિયા સુધીની મર્યાદા
કેશ પે-આઉટ સેવા હેઠળ, બેંક પોતાના ગ્રાહકના ખાતામાંથી એવા વ્યક્તિને કેશ આપી શકે છે જેનું બેંકમાં ખાતું નથી.
ક્યાંથી મળશે પૈસા: લાભાર્થી ATM, બિઝનેસ કોરેસ્પોન્ડન્ટ (BC) અથવા અન્ય અધિકૃત પેમેન્ટ ચેનલ દ્વારા નકદ રકમ મેળવી શકશે.
ટ્રાન્ઝેક્શન લિમિટ: પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન મહત્તમ મર્યાદા 10,000 રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવી છે.
માસિક મર્યાદા: પ્રતિ લાભાર્થી મહિને 25,000 રૂપિયા સુધી જ મોકલી શકાશે.
રેકોર્ડ ફરજિયાત: પૈસા મોકલનાર બેંકે લાભાર્થીનું નામ અને સરનામું રેકોર્ડમાં રાખવું ફરજિયાત છે.
2. કેશ પે-ઇન: BC દ્વારા 5,000 રૂપિયા પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન
નકદ પૈસા જમા કરાવીને બીજાના ખાતામાં મોકલવા માટે પણ સ્પષ્ટ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે:
બેંક બ્રાંચમાંથી: બેંક શાખામાં જઈને ગ્રાહક NEFT દ્વારા લાભાર્થીના ખાતામાં 50,000 રૂપિયા સુધી મોકલી શકશે.
BC અને ATM દ્વારા: બેંક પોતાના બિઝનેસ કોરેસ્પોન્ડન્ટ, ATM અને અન્ય મંજૂર ચેનલો દ્વારા પણ કેશ-આધારિત ટ્રાન્સફરની સુવિધા આપી શકે છે. આ માટે પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન 5,000 રૂપિયા અને પ્રતિ મોકલનાર (Remitter) માસિક મર્યાદા 25,000 રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવી છે.
3. મોબાઈલ વેરિફિકેશન, KYC અને AFA ફરજિયાત
સુરક્ષા મજબૂત કરવા માટે RBI એ ચકાસણીના કડક નિયમો બનાવ્યા છે:
KYC રજિસ્ટ્રેશન: BC અને અન્ય ચેનલો દ્વારા કેશ-આધારિત ટ્રાન્સફર માટે પૈસા મોકલનારે વેરિફાઈડ મોબાઈલ નંબર અને સ્વ-પ્રમાણિત સત્તાવાર માન્ય દસ્તાવેજ (OVD) સાથે રજિસ્ટર થવું પડશે. આ પ્રક્રિયા RBI KYC Directions, 2025 મુજબ હશે.
વધારાની સુરક્ષા (AFA): દરેક ટ્રાન્ઝેક્શનને એડિશનલ ફેક્ટર ઓફ ઓથેન્ટિકેશન (AFA) દ્વારા પ્રમાણિત કરવું ફરજિયાત રહેશે.
મેસેજમાં પૂરી માહિતી: બેંકોએ IMPS અથવા NEFT ટ્રાન્ઝેક્શન મેસેજમાં પૈસા મોકલનારની વિગતો સામેલ કરવી પડશે. સાથે જ એક આઈડેન્ટિફાયર પણ લગાવવો પડશે જે દર્શાવશે કે આ કેશ-આધારિત રેમિટન્સ છે.
4. નિગરાની અને ફરિયાદ નિવારણ
શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શન પર નજર: બેંકો અને નોન-બેંક સંસ્થાઓએ ટ્રાન્ઝેક્શન વેલોસિટી ચેક અને ખાતામાં પૈસા આવે ત્યારે ગ્રાહકને એલર્ટ મોકલવા જેવા સુરક્ષા પગલાં લાગુ કરવા પડશે. કોઈ ખાતામાં અચાનક અસામાન્ય રીતે પૈસા આવે તો તરત તપાસ કરવામાં આવશે અને શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શનની જાણ સંબંધિત અધિકારીઓને કરવામાં આવશે.
રિયલ-ટાઇમ ટ્રાન્સફર: RBI ની અપેક્ષા છે કે આ ફ્રેમવર્ક હેઠળ પૈસાનું ટ્રાન્સફર રિયલ-ટાઇમ અથવા લગભગ રિયલ-ટાઇમમાં પૂરું થશે. બેંક અને નોન-બેંક આ સેવાઓ માટે યોગ્ય શુલ્ક લઈ શકશે.
લોકપાલ યોજના હેઠળ સુરક્ષા: ગ્રાહકોની ફરિયાદોના નિવારણ માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા બનાવવી પડશે અને આવી ફરિયાદો RBI Integrated Ombudsman Scheme, 2026 ના દાયરામાં આવશે.
જૂના સર્ક્યુલર સમાવિષ્ટ, કાર્ડ-ટૂ-કાર્ડ ટ્રાન્સફર બહાર
આ નવા દિશાનિર્દેશો RBI ના બે જૂના સર્ક્યુલર — 5 ઓક્ટોબર 2011 (DMT ફ્રેમવર્કમાં છૂટ સંબંધિત) અને 24 જુલાઈ 2024 (ફ્રેમવર્કની સમીક્ષા સંબંધિત) — ને એકસાથે ભેગા કરીને તેમની જગ્યા લે છે. ધ્યાન રાખવા જેવી વાત એ છે કે કાર્ડ-ટૂ-કાર્ડ ટ્રાન્સફરને આ નવા નિયમોથી બહાર રાખવામાં આવ્યું છે અને તે પહેલાંની જેમ સંબંધિત પેમેન્ટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સના નિયમો હેઠળ જ ચાલુ રહેશે.
પહેલા મનીકંટ્રોલ ગુજરાતી પર ગુજરાતીમાં સ્ટોક માર્કેટ, Stock Tips, સમાચાર, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને બિઝનેસ સંબંધિત સમાચાર વાંચો. દૈનિક બજાર અપડેટ્સ માટે Moneycontrol App ડાઉનલોડ કરો.