Budget 2026: વીજળીના ભાવ નક્કી કરવાની રીત બદલાશે? આગામી બજેટ સત્રમાં આવી શકે છે નવું ‘ઈલેક્ટ્રિસિટી એમેન્ડમેન્ટ બિલ’

Electricity Amendment Bill: ભારત સરકાર આગામી બજેટ સત્રમાં વીજળી ક્ષેત્રે મોટા ફેરફારો કરવા જઈ રહી છે. દેશની ઘણી વીજળી વિતરણ કંપનીઓ લાંબા સમયથી ભારે આર્થિક નુકસાન અને દેવામાં ડૂબેલી છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે સરકાર ‘ઈલેક્ટ્રિસિટી એમેન્ડમેન્ટ બિલ’ (વીજળી સુધારા વિધેયક) લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. કેન્દ્રીય ઉર્જા મંત્રી મનોહર લાલ ખટ્ટરે સંકેત આપ્યો છે કે આ બિલ બજેટ સત્રમાં સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવી શકે છે.

શું છે સરકારની નવી યોજના?

કેન્દ્રીય મંત્રી મનોહર લાલ બુધવારે ‘EDICON 2026’ કોન્ફરન્સમાં હાજર રહ્યા હતા. ત્યાં તેમણે જણાવ્યું કે વીજળી વિતરણ કંપનીઓના નુકસાનને ઘટાડવા માટે ‘લાગત-અનુરુપ શુલ્ક’ની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે.

સરળ ભાષામાં કહીએ તો, વીજળીના ઉત્પાદનથી લઈને ગ્રાહકના ઘર સુધી પહોંચાડવા માટે જે ખર્ચ થાય છે, તે મુજબ જ વીજળીના ભાવ નક્કી કરવામાં આવશે. અત્યારે ઘણીવાર એવું બને છે કે વીજળી પહોંચાડવાનો ખર્ચ વધુ હોય છે અને તેની સામે વસૂલાતો ભાવ ઓછો હોય છે, જેના કારણે કંપનીઓ ખોટમાં જાય છે. નવા બિલમાં આ તમામ ખર્ચને ધ્યાનમાં રાખીને ટેરિફ નક્કી કરવાની જોગવાઈ હશે.

મંત્રીએ કહ્યું કે વીજળી વિતરણ કંપનીઓ સીધી ગ્રાહકો (B2C) સાથે જોડાયેલી છે. જ્યારે પણ લાઈટ જાય કે સર્વિસમાં કોઈ પ્રોબ્લેમ આવે, ત્યારે ગ્રાહક સૌથી પહેલા આ કંપનીઓનો જ સંપર્ક કરે છે. તેથી, જો આ કંપનીઓ આર્થિક રીતે સધ્ધર હશે, તો જ તેઓ ગ્રાહકોને સારી સેવા આપી શકશે. આ વિધેયકને સંસદમાં સરળતાથી પાસ કરાવવા માટે તમામ પક્ષો સાથે સહમતિ સાધવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.

ડ્રાફ્ટ પોલિસીમાં પણ ઉલ્લેખ

ઉર્જા મંત્રાલયે ‘નેશનલ ઈલેક્ટ્રિસિટી પોલિસી 2026’ નો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કર્યો છે, જેમાં પણ આ મુદ્દાનો સમાવેશ કરાયો છે. મંત્રાલયે આ અંગે બુધવારે તમામ સંબંધિત પક્ષો પાસેથી સૂચનો પણ માંગ્યા છે. સરકારનું માનવું છે કે જો વીજ કંપનીઓ નફો કરતી થશે, તો તેઓ વધુ સારી રીતે કામ કરી શકશે.

જાણો શું છે ‘ક્રોસ-સબસિડી’ વ્યવસ્થા?

વીજળી બિલમાં ઘણીવાર આપણે ‘ક્રોસ-સબસિડી’ શબ્દ સાંભળીએ છીએ. મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નવી વ્યવસ્થામાં પણ નિયમો મુજબ ક્રોસ-સબસિડી ચાલુ રહેશે. ચાલો સમજીએ કે આ શું છે:

ખર્ચ કરતાં ઓછો ભાવ: જ્યારે વીજળી ઉત્પન્ન કરવાનો અને પહોંચાડવાનો ખર્ચ વધુ હોય, પણ ગ્રાહક પાસેથી ઓછા પૈસા લેવામાં આવે, ત્યારે તે 'લાગત-અનુરુપ' નથી હોતું.

સંતુલન (Cross-Subsidy): આ નુકસાનને સરભર કરવા માટે એક ખાસ વ્યવસ્થા છે. ઉદ્યોગો, ફેક્ટરીઓ અને વધુ આવક ધરાવતા ગ્રાહકો પાસેથી વીજળીનો થોડો વધારે ચાર્જ લેવામાં આવે છે. આ વધારાના પૈસાનો ઉપયોગ ખેડૂતો અને ઓછી આવક ધરાવતા ગરીબ પરિવારોને સસ્તી વીજળી આપવા માટે થાય છે. આને ક્રોસ-સબસિડી કહેવાય છે.

ટૂંકમાં, સરકારનો હેતુ એવો છે કે વીજ કંપનીઓ દેવામાંથી બહાર આવે અને ગ્રાહકોને વગર અડચણે વીજળી મળતી રહે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે બજેટ સત્રમાં આ બિલ ક્યારે રજૂ થાય છે અને તેના અંતિમ નિયમો શું હોય છે.

આ પણ વાંચો - Budget 2026: ઘરનું ઘર ખરીદવું બનશે સરળ? ‘Affordable Housing'ની લિમિટ 90 લાખ થવાની શક્યતા, જાણો મિડલ ક્લાસને શું ફાયદો થશે