IL&FS Fraud Case: IL&FS (ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર લીઝિંગ એન્ડ ફાઈનાન્શિયલ સર્વિસીસ) માં થયેલા જંગી આર્થિક ગોટાળાના કેસમાં નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) એ એક મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે. આ નિર્ણય દેશની મોટી ઓડિટ કંપનીઓ માટે કોઈ મોટા ઝટકાથી ઓછો નથી. NCLT એ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહી દીધું છે કે માત્ર ઓડિટર્સ હોવાને નાતે તમે કાયદાકીય કાર્યવાહી અને તપાસમાંથી બચવાનો દાવો કરી શકો નહીં. ટ્રિબ્યુનલે ઓડિટ ફર્મ્સ વિરુદ્ધ તપાસ ચાલુ રાખવાની લીલી ઝંડી આપી દીધી છે.
IL&FS ફ્રોડ કેસમાં ઓડિટર્સને મોટો ઝટકો: NCLT એ કહ્યું, ‘તમે વોચડોગ છો એટલે તપાસમાંથી બચી ન શકો'
IL&FS Fraud Case: IL&FS કૌભાંડમાં NCLT એ મોટો નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. ઓડિટ ફર્મ્સ Deloitte અને BSR જેવી કંપનીઓ હવે તપાસના દાયરામાં આવશે. ટ્રિબ્યુનલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઓડિટર્સ માત્ર ‘વોચડોગ' હોવાનો દાવો કરી કાર્યવાહીથી બચી શકે નહીં. જાણો વિગતવાર.
MoneyControl Newsઅપડેટેડ Mar 26, 2026 પર 11:30 AM
કઈ કંપનીઓ સામે થશે કાર્યવાહી?
NCLTના આ આદેશ બાદ હવે મોટી ઓડિટ ફર્મ્સ જેવી કે ડેલિઓટ (Deloitte), બીએસઆર એન્ડ એસોસિએટ્સ એલએલપી (BSR & Associates LLP) અને એસઆરબીસી એન્ડ કંપની એલએલપી (SRBC & Co. LLP) વિરુદ્ધ કાર્યવાહી આગળ વધશે. આ નિર્ણયથી IL&FS ફ્રોડમાં આ ઓડિટર્સની શું ભૂમિકા હતી, તેની તપાસનો રસ્તો સાફ થઈ ગયો છે.
સરળ ભાષામાં કહીએ તો, કોર્ટે કહ્યું છે કે ઓડિટર્સ કંપનીના ‘વોચડોગ' (ચોકીદાર/દેખરેખ રાખનાર) ગણાય છે, પણ જો તેઓ પોતે જ છેતરપિંડી રોકવામાં નિષ્ફળ ગયા હોય અથવા તેમાં સામેલ હોય, તો તેમને કાયદાના દાયરાથી બહાર રાખી શકાય નહીં.
કંપની એક્ટના કયા નિયમ હેઠળ લેવાયો નિર્ણય?
NCLTનો આ નિર્ણય કંપની એક્ટ, 2013ના સેક્શન 339ને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે. આ મામલો વર્ષ 2018માં IL&FS અને તેની બીજી કંપનીઓમાં થયેલા ગંભીર ગેરવહીવટ (Governance Failure) બાદ ભારત સરકાર દ્વારા સેક્શન 241 અને 242 હેઠળ શરૂ કરાયેલી કાર્યવાહીનો જ એક ભાગ છે.
ટ્રિબ્યુનલે મહત્વની ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, કંપની એક્ટ મુજબ ફ્રોડના કેસમાં માત્ર કંપનીના અંદરના લોકો (કર્મચારીઓ કે ડાયરેક્ટર્સ) જ નહીં, પરંતુ બહારના પક્ષકારો (Third Parties) ની પણ તપાસ થઈ શકે છે. જો ઓડિટર્સ કથિત છેતરપિંડીમાં સામેલ હોય અથવા તેમણે ફ્રોડને પ્રોત્સાહન આપ્યું હોય, તો તેઓ પણ તપાસના દાયરામાં આવે છે.
સરકાર અને SFIOની દલીલ શું હતી?
IL&FS કેસની શરૂઆતથી જ સરકારનું માનવું હતું કે સેક્શન 339 નો નિયમ એવા દરેક વ્યક્તિ પર લાગુ પડે છે જે બિઝનેસમાં થયેલી છેતરપિંડી સાથે સંકળાયેલો હોય. પછી ભલે તે ઓડિટર હોય કે કોઈ ત્રીજો પક્ષ. સરકારની દલીલ હતી કે સિરિયસ ફ્રોડ ઈન્વેસ્ટિગેશન ઓફિસ (SFIO) ની તપાસમાં જે તથ્યો સામે આવ્યા છે, તેના આધારે દરેકની ભૂમિકાની અલગ-અલગ તપાસ થવી જોઈએ. NCLT એ સરકારની આ દલીલને માન્ય રાખી છે.
24 માર્ચના આદેશમાં NCLT એ સ્પષ્ટતા કરી કે જો ત્રીજા પક્ષની સંડોવણીના પૂરતા પુરાવા હોય, તો તેમને પણ વ્યક્તિગત રીતે જવાબદાર ઠેરવી શકાય છે.
કાયદાના નિષ્ણાતો અને ઇન્ડસ્ટ્રીનું શું કહેવું છે?
આ આદેશ બાદ કોર્પોરેટ જગત અને કાયદાકીય વર્તુળોમાં હલચલ મચી ગઈ છે. કાયદાના જાણકારોનું માનવું છે કે હવે ઓડિટ ફર્મ્સ પર કાયદાકીય ગાળિયો વધુ મજબૂત બનશે.
તથ્યો પર થશે ફેંસલો: Accord Juris ના મેનેજિંગ પાર્ટનર અયલ રિઝવી (Alay Razvi) ના જણાવ્યા મુજબ, હવે ઓડિટર્સની જવાબદારી તથ્યો પર નક્કી થશે. જેમાં આર્થિક આંકડાઓ, સાક્ષીઓના નિવેદનો અને SFIO તથા NFRA (નેશનલ ફાઈનાન્શિયલ રિપોર્ટિંગ ઓથોરિટી) ના એનાલિસિસ રિપોર્ટ મહત્વના રહેશે.
જવાબદારી નક્કી કરવાની રીત બદલાશે: ગાંધી લો એસોસિએટ્સના પાર્ટનર રહીલ પટેલ માને છે કે NCLT નો આ આદેશ ઓડિટર્સની જવાબદારી નક્કી કરવાની રીતમાં મોટો બદલાવ લાવશે. તેમણે કહ્યું કે હવે Deloitte, BSR અને SRBC જેવી ફર્મ્સે પોતાની નિર્દોષતા સાબિત કરવા માટે મેરિટના આધારે લડવું પડશે.
અહીં એ સમજવું જરૂરી છે કે જવાબદારી આપોઆપ નક્કી નહીં થઈ જાય. કોર્ટ એ જોશે કે શું આ ઓડિટર્સ જાણી જોઈને કૌભાંડમાં સામેલ હતા કે કેમ? માત્ર બેદરકારી હોવી અને જાણી જોઈને મિલીભગત કરવી – આ બંને વચ્ચેના તફાવતને તપાસવામાં આવશે.
ટૂંકમાં, NCLTના આ કડક વલણ બાદ હવે ઓડિટ ફર્મ્સ માટે કપરાં ચઢાણ સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે તેમને તપાસના પ્રાથમિક તબક્કે જ ‘ક્લીન ચીટ' મળવાનો રસ્તો બંધ થઈ ગયો છે.
ડિસ્ક્લેમર: (આ જાણકારી ફક્ત સૂચના હેતુ આપવામાં આવી રહી છે. અહીં બતાવુ જરૂરી છે કે માર્કેટમાં રોકાણ બજાર જોખમોના આધીન છે. રોકાણકારોની રીતે પૈસા લગાવાથી પહેલા હંમેશા એક્સપર્ટથી સલાહ લે. મનીકંટ્રોલની તરફથી કોઈને પણ પૈસા લગાવાની અહીં ક્યારેય પણ સલાહ નથી આપવામાં આવી છે.)
પહેલા મનીકંટ્રોલ ગુજરાતી પર ગુજરાતીમાં સ્ટોક માર્કેટ, Stock Tips, સમાચાર, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને બિઝનેસ સંબંધિત સમાચાર વાંચો. દૈનિક બજાર અપડેટ્સ માટે Moneycontrol App ડાઉનલોડ કરો.