બાસમતી ચોખા વિવાદ: ઓસ્ટ્રેલિયામાં ભારતને મોટો ઝટકો, ખેડૂતોની ચિંતા વધી અને પાકિસ્તાનમાં જશ્ન

Basmati rice trademark: વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય બાસમતી ચોખાના દબદબાને એક મોટો ફટકો પડ્યો છે. તાજેતરમાં જ ઓસ્ટ્રેલિયાની ફેડરલ કોર્ટે બાસમતી ચોખા પર માત્ર ભારતનો જ એકાધિકાર (મોનોપોલી) હોવાના દાવાને ફગાવી દીધો છે. આ નિર્ણયથી ભારતના ચોખા નિકાસકારો અને ખેડૂતોને મોટું નુકસાન જવાની ભીતિ છે, જ્યારે પાડોશી દેશ પાકિસ્તાન આ ચુકાદાથી ભારે ખુશ જોવા મળી રહ્યું છે.

શું છે સમગ્ર વિવાદ?

ભારત સરકારની એજન્સી ‘એગ્રીકલ્ચરલ એન્ડ પ્રોસેસ્ડ ફૂડ પ્રોડક્ટ્સ એક્સપોર્ટ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી' દ્વારા ઓસ્ટ્રેલિયામાં એક અરજી કરવામાં આવી હતી. આ અરજીનો મુખ્ય હેતુ એ હતો કે ઓસ્ટ્રેલિયાના બજારમાં ‘બાસમતી' શબ્દને ભારત માટે સ્પેશિયલ સર્ટિફિકેશન ટ્રેડમાર્ક તરીકે નોંધવામાં આવે. જો આમ થયું હોત, તો ઓસ્ટ્રેલિયામાં માત્ર ભારતીય ચોખા જ 'બાસમતી' નામથી વેચાઈ શક્યા હોત.

પરંતુ, ઓસ્ટ્રેલિયાના ટ્રેડમાર્ક રજિસ્ટ્રાર અને ત્યારબાદ ફેડરલ કોર્ટે આ અરજી રદ કરી દીધી. કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું કે બાસમતી ચોખાનું ઉત્પાદન માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ પાકિસ્તાનમાં પણ થાય છે. આથી, આ ટ્રેડમાર્ક માત્ર ભારતને આપી દેવાથી અન્ય વેપારીઓના અધિકારો પર તરાપ વાગી શકે છે.

ભારતીય ખેડૂતોની ચિંતાનું મુખ્ય કારણ:

સીધી સ્પર્ધા: હવે ભારતીય નિકાસકારોએ ઓસ્ટ્રેલિયાના માર્કેટમાં પાકિસ્તાની બાસમતી ચોખા સાથે સીધી હરીફાઈ કરવી પડશે.

પંજાબ અને હરિયાણાને અસર: બાસમતી ચોખાના ઉત્પાદનમાં પંજાબ અને હરિયાણાના ખેડૂતો મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય બાસમતીની એક અલગ બ્રાન્ડ વેલ્યુ બનાવવાની તેમની મહેનતને આનાથી બ્રેક લાગી છે.