પ્રતિબંધો પહેલાં ભારત-રશિયાની મોટી 'ઓઇલ ગેમ': ઓક્ટોબરમાં 22,000 કરોડનું તેલ ખરીદ્યું, હવે રિલાયન્સ જેવી કંપનીઓએ કેમ મોં ફેરવ્યું?

India Russia Oil Deal: અમેરિકા દ્વારા રશિયા પર નવા અને કડક પ્રતિબંધો લાદવામાં આવે તે પહેલાં જ ભારતે એક મોટો દાવ રમ્યો હતો. ઓક્ટોબર મહિનામાં ભારતે રશિયા પાસેથી 2.5 અબજ યુરો આશરે 22,000 કરોડનું કાચું તેલ ખરીદ્યું હતું. આ ખરીદી સાથે, ભારત ચીન પછી રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદનારો વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો દેશ બની ગયો હતો. યુરોપના એક અગ્રણી સંશોધન કેન્દ્ર ‘સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઓન એનર્જી એન્ડ ક્લીન એર’ (CREA) દ્વારા આ ચોંકાવનારી માહિતી જાહેર કરવામાં આવી છે.

શા માટે ભારતીય કંપનીઓએ અચાનક આયાત રોકી?

વાત જાણે એમ છે કે 22 ઓક્ટોબરના રોજ અમેરિકાએ યુક્રેન યુદ્ધને નાણાકીય ભંડોળ પૂરું પાડતા અટકાવવા માટે રશિયાની બે સૌથી મોટી ઓઇલ ઉત્પાદક કંપનીઓ - રોસનેફ્ટ (Rosneft) અને લુકઓઇલ (Lukoil) - પર કડક પ્રતિબંધો લાદી દીધા. આ પ્રતિબંધોની સીધી અસર ભારતીય બજાર પર જોવા મળી. ભારતની દિગ્ગજ કંપનીઓ જેવી કે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ, HPCL-મિત્તલ એનર્જી લિમિટેડ, અને મેંગલોર રિફાઇનરી એન્ડ પેટ્રોકેમિકલ્સ લિમિટેડ (MRPL) એ સાવચેતીના ભાગરૂપે હાલ પૂરતી રશિયન તેલની આયાત કરવાનું બંધ કરી દીધું છે.

યુદ્ધ પછી રશિયન તેલ ભારત માટે વરદાન બન્યું

ફેબ્રુઆરી 2022માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયું તે પહેલાં ભારત તેની જરૂરિયાતનું માત્ર 1% તેલ જ રશિયા પાસેથી ખરીદતું હતું. પરંતુ યુદ્ધ પછી પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા પર પ્રતિબંધો લગાવ્યા અને યુરોપની માંગ ઘટી. આ સંજોગોમાં રશિયાએ ભારતને ખૂબ જ સસ્તા ભાવે, એટલે કે ભારે ડિસ્કાઉન્ટ પર તેલ ઓફર કર્યું. આ તકનો લાભ ઉઠાવીને ભારતે રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદીમાં ધરખમ વધારો કર્યો અને થોડા જ સમયમાં ભારતની કુલ ક્રૂડ ઓઇલ આયાતમાં રશિયાનો હિસ્સો વધીને લગભગ 40% સુધી પહોંચી ગયો.

ઓક્ટોબરના આંકડા શું કહે છે?

CREAના રિપોર્ટ મુજબ, ઓક્ટોબરમાં ભારતે રશિયા પાસેથી કુલ 3.1 અબજ યુરોના જીવાશ્મ ઇંધણ (fossil fuel)ની આયાત કરી હતી.