રશિયા-અમેરિકા વચ્ચે પરમાણુ સંધિ ખતમ: 50 વર્ષમાં પહેલીવાર દુનિયા પર મંડરાયો મોટો ખતરો, હવે કોઈ રોકટોક નહીં!

Russia US New START Treaty expired: આખી દુનિયા અત્યારે ચિંતામાં છે કારણ કે આજે એક એવો કરાર ખતમ થઈ ગયો છે, જેણે વર્ષો સુધી વિશ્વને પરમાણુ યુદ્ધના ખતરાથી બચાવી રાખ્યું હતું. રશિયા અને અમેરિકા વચ્ચે પરમાણુ શસ્ત્રોને નિયંત્રિત કરતી છેલ્લી મોટી કાનૂની દિવાલ હવે તૂટી ગઈ છે. આજે, એટલે કે 5 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ 'ન્યૂ સ્ટાર્ટ' (New START) સંધિની મુદત સત્તાવાર રીતે પૂરી થઈ ગઈ છે.

છેલ્લા લગભગ 50 વર્ષના ઇતિહાસમાં આ પહેલીવાર બન્યું છે કે દુનિયાની બે સૌથી મોટી પરમાણુ તાકાતો - અમેરિકા અને રશિયા - પર કોઈ કાનૂની બંધન રહ્યું નથી. હવે તેઓ પોતાની મરજી મુજબ જેટલા ઈચ્છે તેટલા પરમાણુ મિસાઈલ અને બોમ્બ બનાવી શકે છે.

શું હતી આ 'ન્યૂ સ્ટાર્ટ' સંધિ?

સરળ ભાષામાં કહીએ તો, આ સંધિ અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેનો એક ભરોસાપાત્ર કરાર હતો. 2010માં તત્કાલીન અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામા અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ દિમિત્રી મેદવેદેવે આના પર સહી કરી હતી. તેનો મુખ્ય હેતુ એવા ખતરનાક પરમાણુ શસ્ત્રોની સંખ્યા ઘટાડવાનો હતો જે એક દેશમાંથી બીજા દેશમાં તબાહી મચાવી શકે. આ કરાર હેઠળ બંને દેશો એકબીજાના પરમાણુ મથકોનું નિરીક્ષણ પણ કરી શકતા હતા.

આ સંધિ તૂટવા પાછળનું મુખ્ય કારણ યુક્રેન યુદ્ધ અને બંને દેશો વચ્ચેનો અવિશ્વાસ છે.

2021: રાષ્ટ્રપતિ જો બાઈડને આ સંધિને 2026 સુધી લંબાવી હતી.

2023: રશિયાએ યુક્રેન યુદ્ધમાં અમેરિકાની દખલગીરીનો આરોપ લગાવીને આ સંધિમાં સહકાર આપવાનું બંધ કરી દીધું હતું.

2026 (આજે): રશિયાએ સ્પષ્ટ કહી દીધું છે કે હવે તે આ સંધિથી બંધાયેલું નથી. રશિયાનું કહેવું છે કે તેમણે અમેરિકાને વધુ 12 મહિના માટે નિયમો પાળવાનો પ્રસ્તાવ આપ્યો હતો, પણ અમેરિકાએ કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં.

હવે દુનિયા પર શું ખતરો છે?

નિષ્ણાતો માને છે કે હવે દુનિયામાં ફરીથી 'આર્મ્સ રેસ' (શસ્ત્રોની સ્પર્ધા) શરૂ થઈ શકે છે.

નવી મિસાઈલો: અમેરિકા અને રશિયા હવે આંતરખંડીય બેલેસ્ટિક મિસાઇલો (ICBMs) અને સબમરીનથી લોન્ચ થતી મિસાઈલોની સંખ્યા વધારવા માટે આઝાદ છે.

ચીન ફેક્ટર: ચીન પણ ઝડપથી પોતાના પરમાણુ શસ્ત્રો વધારી રહ્યું છે. અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અગાઉ કહ્યું હતું કે હવે કોઈપણ નવા કરારમાં ચીનને પણ સામેલ કરવું પડશે, જે રશિયા અને અમેરિકા માટે અલગ પડકાર છે.

શીત યુદ્ધથી અત્યાર સુધીનો સફર

પરમાણુ શસ્ત્રોને રોકવા માટે દાયકાઓથી પ્રયાસો થતા આવ્યા છે:

* 1970: SALT કરાર દ્વારા શસ્ત્રો પર મર્યાદા મુકાય હતી.

* 1991: START I કરારમાં જ્યોર્જ બુશ અને ગોર્બાચેવે શસ્ત્રોમાં મોટો ઘટાડો કર્યો.

* 2011: ન્યૂ સ્ટાર્ટ સંધિ અમલમાં આવી, જે આજે ખતમ થઈ ગઈ છે.

દુનિયામાં અત્યારે કોની પાસે કેટલા પરમાણુ બોમ્બ?

પરમાણુ શસ્ત્રોની બાબતમાં રશિયા અને અમેરિકા દુનિયાના 90% હિસ્સા પર કબજો ધરાવે છે. આંકડા ચોંકાવનારા છે:

* રશિયા: 4,309 વોરહેડ્સ

* અમેરિકા: 3,700 વોરહેડ્સ

* ચીન: આશરે 600 વોરહેડ્સ

* ફ્રાન્સ: 290 વોરહેડ્સ

* બ્રિટન: 225 વોરહેડ્સ

વિશ્વ નેતાઓ શું કહે છે?

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN)ના વડા એન્ટોનિયો ગુટેરેસે આ ઘટનાને અત્યંત ગંભીર ગણાવી છે. તેમણે ચેતવણી આપી છે કે, "આપણે અડધી સદીમાં પહેલીવાર એવા તબક્કે છીએ જ્યાં પરમાણુ શક્તિઓ પર કોઈ કાયદાકીય મર્યાદા નથી, જે વિશ્વ શાંતિ માટે ખતરારૂપ છે." પોપ લિયોએ પણ બંને દેશોને અહંકાર છોડીને વાતચીત કરવા અપીલ કરી છે.

હવે જોવાનું એ રહે છે કે શું ભવિષ્યમાં આ બંને મહાસત્તાઓ કોઈ નવા કરાર પર સહમત થાય છે કે પછી દુનિયા ફરી એકવાર પરમાણુ સ્પર્ધાના કળણમાં ફસાઈ જશે.

આ પણ વાંચો- ફિલિપાઈન્સમાં આભ ફાટ્યું હોય તેવી આગ! 1000 મકાનો બળીને ખાખ, જુઓ ભયાનક તબાહીનો વાયરલ વીડિયો