Hormuz Crisis, Russian Crude Oil: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધ અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ (Hormuz Blockade) બંધ થવાથી ઉભા થયેલા વૈશ્વિક તેલ સંકટ વચ્ચે એક અત્યંત ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયન કાચા તેલની ખરીદી પર આપવામાં આવેલી અસ્થાયી છૂટને રિન્યૂ કરવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો છે.
હોર્મુઝ સંકટ વચ્ચે ટ્રમ્પનો મોટો નિર્ણય: રશિયન ક્રૂડ પરની છૂટ ખતમ, ભારત સહિત દુનિયામાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ભડકે બળશે!
Hormuz Crisis, Russian Crude Oil: હોર્મુઝ સંકટ વચ્ચે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદી પરની છૂટ ખતમ કરી છે. જાણો આ નિર્ણયથી ભારત અને વૈશ્વિક તેલ બજાર પર શું અસર પડશે અને ઇંધણના ભાવ કેમ વધશે.
MoneyControl Newsઅપડેટેડ May 17, 2026 પર 11:06 AM
આ નિર્ણયના કારણે દુનિયાભરના તેલ બજારે પોતાનો સૌથી મોટો ‘સેફ્ટી વાલ્વ' (રાહતનો સ્ત્રોત) ગુમાવી દીધો છે. પરિણામે, આગામી દિવસોમાં ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ અને અન્ય ઇંધણની કિંમતોમાં ભારે ઉછાળો આવવાની પૂરી શક્યતા છે.
ભારત અને એશિયાઈ દેશોને સૌથી મોટો ફટકો
આ નિર્ણયથી ભારત અને ઇન્ડોનેશિયા જેવા એશિયાઈ દેશોની મુશ્કેલીઓ અનેકગણી વધી ગઈ છે. હોર્મુઝ સંકટને કારણે આ દેશો પોતાની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે રશિયા પર નિર્ભર બન્યા હતા.
50%થી વધુ હિસ્સો: ઈરાન યુદ્ધના કારણે ખાડી દેશોમાંથી તેલનો સપ્લાય બંધ થઈ ગયો હતો, જેના પછી ભારતની કુલ તેલ ખરીદીમાં રશિયન ઓઇલનો હિસ્સો 50% થી પણ વધુ થઈ ગયો હતો.
‘યુરલ્સ' ગ્રેડ (Urals Grade): ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે રશિયાનું ‘યુરલ્સ' ગ્રેડ ક્રૂડ ઓઇલ સૌથી મોટો સહારો બની ગયું હતું, જે હવે મળવું મુશ્કેલ બનશે.
નિષ્ફળ લોબિંગ: ભારત અને અન્ય દેશોએ આ છૂટ વધારવા માટે અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટ સમક્ષ રજૂઆતો કરી હતી. પરંતુ, અમેરિકી સાંસદોના ભારે વિરોધને કારણે ટ્રમ્પ પ્રશાસને નમતું જોખ્યું ન હતું.
શું હતી આ છૂટ અને શા માટે થઈ રદ?
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધના કારણે અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશોએ રશિયન તેલ પર કડક પ્રતિબંધો લગાવ્યા છે. પરંતુ, માર્ચ 2026 માં ઈરાન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ અને હોર્મુઝ બ્લોકેડના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં તેલની ભારે અછત સર્જાઈ હતી.
મુખ્ય મુદ્દાઓ વિગત
છૂટનો સમયગાળો: માર્ચમાં આપવામાં આવેલી છૂટ 16 મે સુધી લંબાવવામાં આવી હતી.
કોને મળતો હતો લાભ?: આ છૂટ માત્ર એવા રશિયન તેલ ટેન્કરો પર લાગુ હતી જે પહેલાથી જ સમુદ્રમાં લોડ થઈ ચૂક્યા હતા.
વિરોધનું કારણ: યુરોપિયન દેશોનો આક્ષેપ હતો કે તેલ વેચાણથી મળતા નાણાં રશિયાના 'વોર ફંડ' (યુદ્ધ ભંડોળ) ને મજબૂત કરી રહ્યા છે.
આ જ દબાણને વશ થઈને અમેરિકી ટ્રેઝરી વિભાગે શનિવારે આ છૂટની અવધિ આગળ ન વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે.
ઇતિહાસનો સૌથી મોટો ‘એનર્જી શૉક'
ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) એ વર્તમાન પરિસ્થિતિને વૈશ્વિક તેલ બજારના ઇતિહાસનો સૌથી મોટો ‘સપ્લાય વિક્ષેપ' (Supply Disruption) ગણાવ્યો છે. "હોર્મુઝ જળમાર્ગ બંધ થવાથી દરરોજ લાખો બેરલ કાચા તેલની હેરફેર અટકી ગઈ છે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) ની કિંમતો સતત આસમાને પહોંચી રહી છે." બીજી બાજુ, અમેરિકાએ આ તેલના ઝટકાથી પોતાના દેશને બચાવવા માટે આંતરિક નિયમોમાં કેટલીક છૂટછાટ આપી છે. હવે વિદેશી જહાજોને પણ અમેરિકન બંદરો વચ્ચે તેલ લઈ જવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ અને હવે રશિયન ક્રૂડ પરથી છૂટ પાછી ખેંચાવી, આ બંને પરિબળોએ ગ્લોબલ ઓઇલ માર્કેટને ભયંકર સંકટમાં મૂકી દીધું છે. ભારત માટે આ સમય ખૂબ જ પડકારજનક છે, કારણ કે સસ્તા રશિયન તેલનો વિકલ્પ બંધ થતાં હવે મોંઘા ભાવે તેલ ખરીદવું પડશે. આની સીધી અસર સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધારા સ્વરૂપે જોવા મળી શકે છે.
પહેલા મનીકંટ્રોલ ગુજરાતી પર ગુજરાતીમાં સ્ટોક માર્કેટ, Stock Tips, સમાચાર, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને બિઝનેસ સંબંધિત સમાચાર વાંચો. દૈનિક બજાર અપડેટ્સ માટે Moneycontrol App ડાઉનલોડ કરો.