ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ રૂપિયાને લઈને મોટું નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે જરૂર પડ્યે વિદેશી મુદ્રા બજારમાં (ફોરેક્સ માર્કેટ) સટ્ટાકીય ટ્રેડિંગ પર અંકુશ મૂકવા માટે કેન્દ્રીય બેંક વધુ પગલાં લઈ શકે છે. મનીકંટ્રોલ સાથેની વાતચીતમાં તેમણે ફોરેક્સ માર્કેટ, વ્યાજદર અને ભારતીય અર્થતંત્ર સામેના પડકારો સહિતના વિવિધ મુદ્દાઓ પર પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો હતો. ઉલ્લેખનીય છે કે ગયા અઠવાડિયે રૂપિયાની નબળાઈ ઘટાડવા માટે RBIએ અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ પગલાં લીધાં હતાં.
RBI Governor Statement: રૂપિયામાં સટ્ટાકીય ટ્રેડિંગ રોકવા વધુ પગલાં લઈ શકે છે કેન્દ્રીય બેંક
RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું છે કે રૂપિયામાં અતિશય ઉતાર-ચઢાવ અને ફોરેક્સ માર્કેટમાં સટ્ટાકીય ટ્રેડિંગ પર અંકુશ મૂકવા માટે જરૂર પડ્યે વધુ પગલાં લેવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે એક જ દિવસમાં ફોરેક્સ ડેરિવેટિવ્સ કોન્ટ્રાક્ટ રદ કરીને ફરીથી બુક કરવાની પ્રવૃત્તિ સટ્ટાકીય ટ્રેડિંગ તરફ સંકેત આપે છે. મલ્હોત્રાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે મોનેટરી પોલિસીનો મુખ્ય હેતુ ભાવમાં સ્થિરતા જાળવવાનો છે, જ્યારે નાણાકીય સ્થિરતા માટે અન્ય નિયમનકારી સાધનોનો ઉપયોગ થાય છે. તેમણે ભારતીય અર્થતંત્રની મજબૂત સ્થિતિનો ઉલ્લેખ કરતાં વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓને મુખ્ય પડકાર ગણાવ્યો હતો.
MoneyControl Newsઅપડેટેડ Oct 14, 2026 પર 1:33 PM
વૈશ્વિક સ્થિતિ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે મોટો પડકાર
RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓને ભારતના બાહ્ય ક્ષેત્ર (એક્સટર્નલ સેક્ટર) માટે મુખ્ય પડકાર ગણાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે દેશની સ્થાનિક અર્થવ્યવસ્થાનો વિકાસ મજબૂત છે, બેંકોની બેલેન્સશીટ સારી સ્થિતિમાં છે અને કંપનીઓની કમાણીમાં પણ વધારો થઈ રહ્યો છે.
તેમણે વધુમાં કહ્યું કે જરૂરિયાત ઊભી થશે તો સરકાર અને RBI દેશની ચૂકવણીની સમતુલા (બેલેન્સ ઑફ પેમેન્ટ્સ) મજબૂત કરવા માટે વધુ પગલાં લેશે.
ફોરેક્સ માર્કેટમાં સટ્ટાકીય ટ્રાન્ઝેક્શનમાં વધારો
ફોરેક્સ માર્કેટમાં સટ્ટાકીય ટ્રાન્ઝેક્શન પર અંકુશ મૂકવા માટે તાજેતરમાં લેવામાં આવેલા પગલાં અંગે મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું કે તેનો હેતુ વિદેશી મુદ્રા બજારમાં થતા અતિશય ઉતાર-ચઢાવને નિયંત્રિત કરવાનો છે.
ઉદાહરણ તરીકે, રદ કરવામાં આવેલા ફોરેક્સ ડેરિવેટિવ્સ કોન્ટ્રાક્ટને ફરીથી બુક કરવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ પગલાંથી બિનજરૂરી સટ્ટાકીય ટ્રાન્ઝેક્શન પર અંકુશ લાવવામાં મદદ મળશે.
ફોરેક્સ માર્કેટનો હેતુ વાસ્તવિક જરૂરિયાત પૂરી કરવાનો
RBI ગવર્નરે કહ્યું કે ફોરેક્સ માર્કેટનો મુખ્ય હેતુ વિદેશી મુદ્રાની વાસ્તવિક જરૂરિયાત પૂરી કરવાનો અથવા હેજિંગ દ્વારા વિનિમય દરના જોખમથી બચાવ કરવાનો છે. આ બજાર શેરબજાર જેવું નથી, જ્યાં રોકાણકારો શેરના ભાવની દિશા અંગે અનુમાન લગાવીને સોદા કરી શકે છે.
તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ફોરેક્સ માર્કેટ મુખ્યત્વે એવા લોકો અને સંસ્થાઓ માટે છે, જેમને વિદેશી મુદ્રાના જોખમ સામે રક્ષણ મેળવવા માટે વાસ્તવિક હેજિંગની જરૂર હોય છે.
એક જ દિવસમાં ટ્રેડ રદ કરીને ફરી બુક કરવામાં આવે છે
મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું કે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં એક જ દિવસમાં મોટી સંખ્યામાં ફોરેક્સ ટ્રેડ રદ કરીને ફરીથી બુક કરવામાં આવતા જોવા મળ્યા છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં એક દિવસમાં કરવામાં આવેલા લગભગ એક તૃતીયાંશ ટ્રેડ એ જ દિવસે બંધ અથવા રદ કરવામાં આવ્યા હતા.
તેમના જણાવ્યા અનુસાર, જો કોઈ બજાર સહભાગીને ખરેખર હેજિંગની જરૂર હોય, તો તે પોતાની જરૂરિયાત પૂરી થાય ત્યાં સુધી સંબંધિત ટ્રેડ જાળવી રાખે છે. એક જ દિવસમાં ટ્રેડ રદ કરવા અને ફરીથી બુક કરવાની પ્રવૃત્તિ દર્શાવે છે કે ફોરેક્સ ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટમાં સટ્ટાકીય ટ્રેડિંગ થઈ રહ્યું હોઈ શકે છે.
રૂપિયાને ટેકો આપવા RBI વ્યાજદર વધારશે?
રૂપિયાને ટેકો આપવા માટે RBI વ્યાજદર વધારશે કે નહીં, તેવા સવાલના જવાબમાં ગવર્નર મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું કે નાણાકીય સ્થિરતા વિના ભાવમાં સ્થિરતા લાવવી શક્ય નથી. તેમણે થોડા દિવસ પહેલાં કૌટિલ્ય ઇકોનોમિક કૉન્ક્લેવમાં રજૂ કરેલા સિદ્ધાંતનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.
તેમણે કહ્યું કે નાણાકીય નીતિ દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંની યોગ્ય અસર ત્યારે જ જોવા મળે છે, જ્યારે નાણાકીય વ્યવસ્થામાં સ્થિરતા હોય.
નાણાકીય સ્થિરતા માટે અલગ સાધનોનો ઉપયોગ
મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું કે સામાન્ય રીતે નાણાકીય સ્થિરતા સામેના જોખમો ઘટાડવા માટે મોનેટરી પોલિસીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી. નાણાકીય નીતિનો મુખ્ય હેતુ ભાવમાં સ્થિરતા જાળવવાનો છે, જ્યારે નાણાકીય સ્થિરતા માટે નિયમનકારી (રેગ્યુલેટરી), દેખરેખ સંબંધિત (સુપરવાઇઝરી) અને મેક્રોપ્રુડેન્શિયલ સાધનોનો ઉપયોગ થાય છે.
જોકે, તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે નાણાકીય નીતિ અને નાણાકીય સ્થિરતાને સંપૂર્ણપણે અલગ રાખી શકાય નહીં. નાણાકીય નીતિના નિર્ણયો નાણાકીય સ્થિરતાને અસર કરી શકે છે, તેથી બંને વચ્ચેના સંબંધને ધ્યાનમાં રાખવો જરૂરી છે.
પહેલા મનીકંટ્રોલ ગુજરાતી પર ગુજરાતીમાં સ્ટોક માર્કેટ, Stock Tips, સમાચાર, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને બિઝનેસ સંબંધિત સમાચાર વાંચો. દૈનિક બજાર અપડેટ્સ માટે Moneycontrol App ડાઉનલોડ કરો.