China Gold Reserves: ચીનની સોનાની ભૂખથી ભારતની ચિંતા વધી, શું છે આ પાછળનો મોટો પ્લાન?

China Gold Reserves: 2025માં સોનાની કિંમતો નવા રેકોર્ડ બનાવી રહી છે. વિશ્વના બજારોમાં સોનું 50%થી વધુ ઊંચું થયું છે અને લંડનમાં તેની કિંમત 4,000 ડોલર પ્રતિ ઔંસને પાર કરી ગઈ છે. આ ઉછાળાનું મુખ્ય કારણ ચીનની સતત સોનાની ખરીદી છે, જે ભારત જેવા દેશો માટે ચિંતાનું કારણ બની રહી છે. ચીનની કેન્દ્રીય બેન્ક, પીપલ્સ બેન્ક ઓફ ચાઇના (PBoC), છેલ્લા 11 મહિનાથી સોનું ખરીદી રહ્યું છે. સપ્ટેમ્બરમાં જ PBoCએ 40,000 ઔંસ સોનું ખરીદ્યું, જેનાથી તેનો કુલ સોનાનો ભંડાર 7.40 કરોડ ઔંસ થયો છે, જેની કિંમત 283.3 અબજ ડોલર છે.

આ ખરીદી પાછળ ચીનનો ઉદ્દેશ અમેરિકી ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે. વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા, ભૂ-રાજકીય તણાવ અને અમેરિકામાં સરકારી શટડાઉન જેવી સમસ્યાઓએ સોનાને વધુ આકર્ષક બનાવ્યું છે. પરંતુ આની સીધી અસર ભારત પર પડી રહી છે, જે વિશ્વના સૌથી મોટા સોનાના ઉપભોક્તા દેશોમાંનું એક છે.

ભારત માટે શું છે ચિંતા?

ભારત પોતાની સોનાની માંગ માટે આયાત પર નિર્ભર છે. સોનાની કિંમતોમાં ઉછાળાને કારણે ભારતનું આયાત બિલ વધી શકે છે, જેનાથી રૂપિયો ડોલર સામે નબળો પડી શકે છે. આનાથી દેશની વેપાર ખાધ પણ વધશે. ઉચ્ચ આયાત ખર્ચથી ભારતની આર્થિક સ્થિતિ પર દબાણ વધશે, ખાસ કરીને જ્યારે સોનું ભારતમાં સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક રીતે મહત્વનું છે. દિવાળી અને ધનતેરસ જેવા તહેવારો તેમજ લગ્નોમાં સોનાની માંગ ઊંચી રહે છે.

ચીનની આ રણનીતિ માત્ર સોનું ખરીદવા પૂરતી મર્યાદિત નથી. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ એક લાંબા ગાળાની યોજનાનો ભાગ છે. અર્થશાસ્ત્રીના જણાવ્યા મુજબ, ચીનની સોનાની ખરીદીમાં કેન્દ્રીય બેન્ક ઉપરાંત સામાન્ય નાગરિકો, આર્બિટ્રેજ ટ્રેડિંગ અને સંસ્થાકીય રોકાણકારો પણ સામેલ છે.

સાથે નિષ્ણાંતોનું કહેવું છે કે ચીનની આ ખરીદી અમેરિકી સંપત્તિઓથી દૂર થઈને સોના જેવી ‘વાસ્તવિક’ સંપત્તિ તરફનું મોટું પરિવર્તન દર્શાવે છે. તેમણે આગાહી કરી છે કે આગામી બે વર્ષમાં સોનું 1,77,000 રૂપિયા પ્રતિ તોલા સુધી પહોંચી શકે છે. ગોલ્ડમેન સૅક્સે પણ ડિસેમ્બર 2026 સુધીમાં સોનાની કિંમત 4,900 ડોલર પ્રતિ ઔંસ સુધી પહોંચવાનો અંદાજો લગાવ્યો છે.

ચીન શા માટે સોનું ખરીદે છે?

નિષ્ણાતોએ ચીનની સોનાની ખરીદી પાછળ 10 મુખ્ય કારણો ગણાવ્યા છે:

1) ડોલરથી દૂરી: અમેરિકી ટ્રેઝરી બોન્ડ પર નિર્ભરતા ઘટાડવી.

2) મુદ્રા સુરક્ષા: નબળા યુઆનથી સોનાનું મૂલ્ય વધે છે, જે ચીનના ભંડારને સુરક્ષિત રાખે છે.

3) વિશ્વસનીયતા: મોટા સોનાના ભંડારથી યુઆનને વૈશ્વિક વેપાર મુદ્રા તરીકે વિશ્વાસ મળે છે.

4) પ્રતિબંધો સામે રક્ષણ: ભૌતિક સોનું કટોકટીમાં જપ્ત થઈ શકતું નથી.

5) વિવિધતા: અમેરિકી બોન્ડ વેચીને સોનામાં રોકાણ વધારવું.

6) બેલેન્સ શીટની મજબૂતી: બજારની અસ્થિરતામાં સોનું કેન્દ્રીય બેન્કની સંપત્તિની ગુણવત્તા વધારે છે.

7) રોકાણકારોનો વિશ્વાસ: ધીમી આર્થિક વૃદ્ધિ વચ્ચે સોનું ઘરેલું રોકાણકારોને આશ્વાસન આપે છે.

8) વેપાર રણનીતિ: સોના-સમર્થિત ભંડાર યુઆનમાં વૈશ્વિક વેપારને પ્રોત્સાહન આપે છે.

9) આર્થિક વીમો: સોનું ઘરેલું આર્થિક મંદી સામે રક્ષણ આપે છે.

10) વૈશ્વિક ટ્રેન્ડ: ભારતથી લઈને તુર્કી સુધી, ઘણા દેશો સોનાનો ભંડાર વધારી રહ્યા છે.

ભારત માટે આનો શું અર્થ?

ભારતીય રોકાણકારો માટે સોનાની કિંમતોમાં ઉછાળો મોટો નફો આપી શકે છે, પરંતુ તે આર્થિક પડકારો પણ લાવશે. ઊંચી કિંમતોના કારણે ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક (RBI) માટે પણ સોનું ખરીદવું મોંઘું પડશે, જે વિદેશી મુદ્રા ભંડારના વૈવિધ્યકરણને અસર કરશે. વધુમાં, ઊંચું આયાત બિલ ઉત્પાદક ક્ષેત્રોમાંથી મૂડી ખેંચી શકે છે, જે લાંબા ગાળે આર્થિક વૃદ્ધિને નુકસાન પહોંચાડશે.

ચીનની આ રણનીતિ એક બેવડી નીતિ છે, એક તરફ તે યુઆનને નબળો રાખીને નિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે, અને બીજી તરફ સોનાના ભંડાર વધારીને વૈશ્વિક નાણાકીય જોખમો સામે રક્ષણ મેળવે છે. આ નીતિ ચીનને મજબૂત કરે છે, પરંતુ ભારત જેવા દેશો માટે આર્થિક પડકારો ઊભા કરે છે.

આ પણ વાંચો-અજીબો ગરીબ લગ્ન: 74 વર્ષના વરરાજા અને 24 વર્ષની દુલ્હન, દહેજમાં મળ્યા 1.8 કરોડ!