આદિવાસી અને બિન-આદિવાસીઓ વચ્ચેની આ લડાઈ વર્ષો જૂની, હવે બની છે સર્વોપરિતાની લડાઈ, જાણો કેમ સળગ્યું મણિપુર

Manipur Violence: દેશના પૂર્વોત્તર રાજ્ય મણિપુરમાં ભારે હંગામો અને હિંસા થઈ હતી. હિંસા બાદ રાજ્યના 8 જિલ્લામાં કર્ફ્યુ લાદવામાં આવ્યો હતો અને ઈન્ટરનેટ અને મોબાઈલ સેવાઓ પણ 5 દિવસ માટે સ્થગિત કરી દેવામાં આવી હતી. પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર બની ગઈ હતી કે પરિસ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે સેના અને આસામ રાઈફલ્સને ચાર્જ સંભાળવો પડ્યો હતો અને લગભગ સાડા સાત હજાર લોકોને હિંસા પ્રભાવિત વિસ્તારોમાંથી બહાર કાઢીને રાહત શિબિરોમાં ખસેડવા પડ્યા હતા.

મણિપુર, જે તેના લીલા મેદાનો અને કુદરતી સૌંદર્ય માટે જાણીતું છે, તે એક સંવેદનશીલ સરહદી રાજ્ય પણ છે, આવી સ્થિતિમાં, આ રાજ્યનું વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિકોણથી પણ અલગ મહત્વ છે. આવા સંવેદનશીલ રાજ્યમાં આટલા મોટા પાયા પર હિંસા થવી એ માત્ર રાજ્ય માટે જ નહીં પરંતુ કેન્દ્ર સરકાર માટે પણ ખૂબ જ ચિંતાનો વિષય છે.

સૌથી પહેલા જણાવી દઈએ કે આદિવાસી અને બિન-આદિવાસી સમુદાયો વચ્ચેના અથડામણે મોટી હિંસાનું સ્વરૂપ લીધું હતું. ઓલ ટ્રાઇબલ સ્ટુડન્ટ યુનિયન મણિપુર (એટીએસયુએમ) દ્વારા 'આદિવાસી એકતા માર્ચ' દરમિયાન રાજ્યના વિવિધ ભાગોમાં હિંસા થઈ હતી.

આદિવાસી અને બિન-આદિવાસી લોકો શા માટે એકબીજા સાથે લડ્યા તે સમજવા માટે આપણે થોડા પાછળ જઈને આ સમગ્ર મામલાને ઊંડાણપૂર્વક જાણવો અને સમજવો પડશે.

વાસ્તવમાં મણિપુરમાં ત્રણ મુખ્ય સમુદાયો છે - પ્રથમ એક મીતેઈ, બીજો નાગા અને ત્રીજો કુકી છે. નાગાઓ અને કુકીઓ આદિવાસી સમુદાયો છે, જ્યારે મેઈટીઓ બિન-આદિવાસી છે, અને યુદ્ધ એ છે કે મેઈટીઓ ઈચ્છે છે કે તેમને અનુસૂચિત જનજાતિ અથવા આદિવાસી સમુદાયનો દરજ્જો આપવામાં આવે, પરંતુ કુકીઓ અને નાગાઓ તેનો વિરોધ કરે છે.

મણિપુરમાં આદિવાસી સમુદાયો માટે પણ કેટલીક જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે, જે હેઠળ રાજ્યના આદિવાસી લોકો પહાડી વિસ્તારોમાં અને ખીણમાં મુક્તપણે સ્થાયી થઈ શકે છે, જ્યારે બિન-આદિવાસી સમુદાયને માત્ર ખીણમાં રહેવાની છૂટ છે. રાજ્યનો 90% હિસ્સો પર્વતીય છે અને બાકીનો 10% ખીણ છે.

સંખ્યાત્મક તાકાતની દ્રષ્ટિએ, મણિપુરમાં 53% થી વધુ વસ્તી Meitei સમુદાય ધરાવે છે, જ્યારે નાગા અને કુકી સમુદાયો લગભગ 40% હિસ્સો ધરાવે છે, તેથી એક રીતે તેને સર્વોચ્ચતાની લડાઈ પણ કહી શકાય.

મીતેઈ સમુદાય છેલ્લા 10 વર્ષથી માંગ કરી રહ્યો છે

મીતેઈ સમુદાય છેલ્લા 10 વર્ષથી અનુસૂચિત જનજાતિનો દરજ્જો આપવાની માંગ કરી રહ્યો છે. આ શ્રેણીમાં, Meitei જનજાતિ સંઘે મણિપુર હાઈકોર્ટનો ધા નાંખી હતી અને કોર્ટ સમક્ષ માંગણી મૂકી કે રાજ્ય સરકારને તેમની માંગ પર વિચાર કરવા અને તેના માટે રાજ્ય કેન્દ્રીય આદિજાતિ બાબતોના મંત્રાલયને ભલામણ મોકલવાનો નિર્દેશ આપે.

ગયા મહિને આ મામલાની સુનાવણી પછી જ કોર્ટે મીતેઈ સમુદાયની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો હતો અને રાજ્ય સરકારને કેન્દ્રને ભલામણ મોકલવા અને તેમની માંગ પર વિચાર કરવા કહ્યું હતું. કોર્ટે રાજ્ય સરકારને 4 મહિનામાં કેન્દ્રને ભલામણ મોકલવા જણાવ્યું હતું.

કોર્ટના આ નિર્ણયના વિરોધમાં મણિપુરના ઓલ ટ્રાઇબલ સ્ટુડન્ટ્સ યુનિયને 'આદિવાસી એકતા માર્ચ' કાઢી હતી અને આ એકતા કૂચ દરમિયાન હિંસા ફાટી નીકળી હતી. આ કૂચ ચૂરચંદપુર જિલ્લાના તોરબાંગ વિસ્તારમાં થઈ હતી અને હજારો વિરોધીઓએ રેલીમાં ભાગ લીધો હતો.

હિંસા પર કાબૂ મેળવવા માટે પોલીસે અશ્રુવાયુના અનેક ગોળા પણ છોડ્યા હતા, પરંતુ તમામ નિષ્ફળ રહ્યા હતા. આ પછી સેના અને આસામ રાઈફલ્સને બોલાવવામાં આવી હતી. રાજ્યના ઇમ્ફાલ પશ્ચિમ, કાકચિંગ થૌબલ, જીરીબામ, બિષ્ણુપુર, ચુરાચંદપુર, કાંગપોકપી અને તેંગનોપલમાં કર્ફ્યુ લાદવામાં આવ્યો છે.

આ સિવાય રેપિડ એક્શન ફોર્સ (RAF)ની પાંચ કંપનીઓને રાજધાની ઇમ્ફાલ મોકલવામાં આવી છે. મણિપુરમાં CRPFની લગભગ 15 કંપનીઓ પહેલેથી જ હાજર છે. વધારાની ફોર્સ પણ એલર્ટ પર રાખવામાં આવી છે.

બંને પક્ષે દલીલો

મીતેઈ સમુદાય દલીલ કરે છે કે Meitei સમુદાય 1949 માં ભારતમાં મણિપુરના રજવાડાના વિલીનીકરણ પહેલા એક આદિવાસી સમુદાય તરીકે ઓળખાતો હતો, પરંતુ વિલીનીકરણ પછી તેની આદિવાસી ઓળખ ગુમાવી દીધી હતી.

મેઇતેઇ સમુદાયને એસટીનો દરજ્જો આપવાની માગણી કરનાર સંગઠનનું કહેવું છે કે આ માત્ર નોકરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અનામતનો મુદ્દો નથી, પરંતુ પૂર્વજોની જમીન, સંસ્કૃતિ અને ઓળખનો મુદ્દો છે.

બીજી બાજુ, આદિવાસી સમુદાયો કહે છે કે મેઇતેઇ સમુદાય વસ્તીની દ્રષ્ટિએ અને રાજકારણ બંનેમાં પ્રભુત્વ ધરાવે છે, કારણ કે રાજ્યના 60 વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાંથી 40 ખીણમાં છે. બીજું, તેમને ડર છે કે આનાથી આદિવાસી લોકો માટે ઉપલબ્ધ નોકરીની તકો અને અન્ય લાભો છીનવાઈ શકે છે.

લોકોને શાંતિ જાળવવાની અપીલ કરતા મુખ્યમંત્રી એન બિરેન સિંહે કહ્યું, "સંપત્તિના નુકસાન ઉપરાંત કિંમતી જીવો ગુમાવ્યા છે, જે ખૂબ જ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ છે." સિંહે કહ્યું કે હિંસા સમાજમાં "ગેરસમજ"નું પરિણામ છે.

"રાજ્ય સરકાર કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ જાળવવા માટે તમામ પગલાં લઈ રહી છે અને લોકોના જીવન અને સંપત્તિની સુરક્ષા માટે વધારાના અર્ધલશ્કરી દળોની માંગ કરવામાં આવી છે,"

આ પણ વાંચો - J-K: રાજૌરીમાં આતંકવાદીઓ અને સુરક્ષા દળો વચ્ચેની અથડામણમાં બે જવાન શહીદ, મોબાઈલ ઈન્ટરનેટ સસ્પેન્ડ