Gold holding limit India: ભારતમાં ઘરેલુ સોનાને લઈને એક ખૂબ જ સામાન્ય માન્યતા છે કે કોઈ પરિણીત મહિલા 500 ગ્રામથી વધુ સોનું રાખી શકતી નથી. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ માન્યતા ખોટી છે? ભારતમાં સોનું રાખવાની કોઈ કાયદેસરની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી નથી. તાજેતરમાં સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપીને આ ભ્રમને દૂર કર્યો છે. ચાલો સરળ ભાષામાં સમજીએ કે 500 ગ્રામનો નિયમ ખરેખર શું છે અને સુપ્રીમ કોર્ટે શું કહ્યું.
ઘરમાં કેટલું સોનું રાખી શકાય? 500 ગ્રામના નિયમ પર સુપ્રીમ કોર્ટે દૂર કર્યો મોટો ભ્રમ, જાણો શું છે સાચો નિયમ
શું પરિણીત મહિલા 500 ગ્રામથી વધુ સોનું નથી રાખી શકતી? સુપ્રીમ કોર્ટે 2 નવેમ્બરે આપેલા ચુકાદામાં આ મોટો ભ્રમ દૂર કર્યો છે. જાણો સોનું રાખવાનો સાચો કાયદો શું છે.
MoneyControl Newsઅપડેટેડ Nov 13, 2026 પર 12:11 PM
500 ગ્રામનો નિયમ ખરેખર શું છે?
આ નિયમ સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સિસ (CBDT) દ્વારા 11 મે 1994 ના રોજ જારી કરાયેલા ઇન્સ્ટ્રક્શન નંબર 1916 પર આધારિત છે. આ ઇન્સ્ટ્રક્શન ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગની રેડ દરમિયાન સોનાના ઘરેણાં જપ્ત ન કરવા સાથે સંબંધિત છે. તે મુજબ, સામાન્ય રીતે પરિવારના સભ્યો પાસે રહેલા આટલા સોનાના ઘરેણાં જપ્ત કરવામાં આવતા નથી:
પરિણીત મહિલા: 500 ગ્રામ
અપરિણીત મહિલા: 250 ગ્રામ
પરિવારના પુરુષ સભ્ય: 100 ગ્રામ
જોકે, રેડ કરનાર અધિકારીને પરિવારની સામાજિક સ્થિતિ, સમુદાયની પરંપરાઓ અને અન્ય સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને આનાથી વધુ માત્રામાં રહેલા ઘરેણાં પણ જપ્ત ન કરવાનો અધિકાર છે. પરંતુ અધિકારીએ મળેલા તમામ ઘરેણાંની સંપૂર્ણ યાદી તૈયાર કરવી પડે છે.
શું પરિણીત મહિલા 500 ગ્રામથી વધુ સોનું રાખી શકે છે?
હા, બિલકુલ, ભારતમાં કોઈ પણ મહિલા માટે 500 ગ્રામ સોનું રાખવાની કોઈ મહત્તમ કાયદેસર મર્યાદા નથી. જો સોનું કાયદેસર અને સમજાવી શકાય તેવા સ્ત્રોતોમાંથી ખરીદવામાં આવ્યું હોય અથવા વારસામાં મળ્યું હોય, તો તે રાખવા પર કોઈ મર્યાદા લાગુ પડતી નથી. નાણા મંત્રાલયે પણ 1 ડિસેમ્બર 2016 ના રોજ PIB દ્વારા જારી કરેલા સ્પષ્ટીકરણમાં કહ્યું હતું કે જો સોનાના ઘરેણાં આવકના જાણીતા સ્ત્રોતોમાંથી ખરીદાયા હોય અથવા વારસામાં મળ્યા હોય, તો તે રાખવાની કોઈ મર્યાદા નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટે 2 નવેમ્બરે શું કહ્યું?
આ મામલો બિહારની ફૂલપરી કુમારી સાથે સંબંધિત છે. મે 2015 માં તેમની સામે આવક કરતાં વધુ સંપત્તિ રાખવાના આરોપમાં વિજિલન્સ કેસ નોંધાયો હતો. જુલાઈ 2020 માં ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ, 1988 ની કલમ 13(1)(e) અને 13(2) હેઠળ ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી હતી. 28 જાન્યુઆરી 2021 ના રોજ પટણાની સ્પેશિયલ વિજિલન્સ કોર્ટે મામલામાં સંજ્ઞાન લીધું હતું.
ત્યારબાદ ફૂલપરી કુમારીએ પટણા હાઈકોર્ટમાં આ કાર્યવાહીને પડકારી હતી અને CBDT ના સોના સંબંધિત માર્ગદર્શિકાનો હવાલો આપ્યો હતો. 14 મે 2026 ના રોજ પટણા હાઈકોર્ટે કાર્યવાહી રદ કરી દીધી હતી. કોર્ટે જોયું કે ફૂલપરી કુમારી અને તેમની અપરિણીત પુત્રી પાસે કુલ 646.400 ગ્રામ સોનાના ઘરેણાં હતા, જ્યારે બંને માટે CBDT ની નોન-સીઝર મર્યાદા મળીને 750 ગ્રામ હતી.
બિહાર સરકારે હાઈકોર્ટના ચુકાદાને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો. 2 નવેમ્બરે જસ્ટિસ કે.વી. વિશ્વનાથન અને જસ્ટિસ અરુણ પલ્લીની બેંચે હાઈકોર્ટનો ચુકાદો રદ કરી દીધો. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે CBDTની નોન-સીઝર મર્યાદાને આવક કરતાં વધુ સંપત્તિના મામલામાં સોનાના સ્ત્રોતનું પૂરતું સ્પષ્ટીકરણ માની શકાય નહીં.
શું સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાથી 500 ગ્રામનો નિયમ બદલાયો?
ના, બિલકુલ નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદાથી ન તો સોનું રાખવાની કોઈ નવી મર્યાદા નક્કી થઈ છે અને ન તો CBDTનો 500 ગ્રામ વાળો દિશા-નિર્દેશ ખતમ થયો છે. આ નિયમ પહેલાની જેમ ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગની રેડ દરમિયાન સોનાના ઘરેણાંની જપ્તી સાથે જોડાયેલો રહેશે. સુપ્રીમ કોર્ટે માત્ર એટલું સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ મર્યાદાની અંદર સોનું હોવાથી તેના સ્ત્રોત અંગેના દરેક કાયદેસરના સવાલનો જવાબ આપોઆપ મળી જતો નથી.
સોનાના માલિકો માટે શું જરૂરી છે?
જો કોઈ મહિલા પાસે 500 ગ્રામથી વધુ સોનું છે, તો માત્ર આ કારણસર તેને ગેરકાયદેસર માની શકાય નહીં. પરંતુ જરૂર પડ્યે સોનું ક્યાંથી આવ્યું તે સાબિત કરવા માટે ખરીદીના બિલ, વારસા સંબંધિત દસ્તાવેજો અને આવકના સ્ત્રોત સાથે જોડાયેલા રેકોર્ડ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. તેથી સોનાની માત્રાની સાથે તેના કાયદેસર સ્ત્રોતનો રેકોર્ડ રાખવો પણ જરૂરી છે.
પહેલા મનીકંટ્રોલ ગુજરાતી પર ગુજરાતીમાં સ્ટોક માર્કેટ, Stock Tips, સમાચાર, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને બિઝનેસ સંબંધિત સમાચાર વાંચો. દૈનિક બજાર અપડેટ્સ માટે Moneycontrol App ડાઉનલોડ કરો.