કોન્ટ્રાક્ટ ફાર્મિંગના નામે છેતરપિંડી: ઉત્તર ગુજરાતમાં બટાકા પકવતા ખેડૂતોનો ખાનગી કંપનીઓ સામે મોરચો, ઉગ્ર આંદોલનની ચીમકી

North Gujarat potato farmers: ઉત્તર ગુજરાતમાં કરાર આધારિત ખેતી એટલે કે કોન્ટ્રાક્ટ ફાર્મિંગ હવે ખેડૂતો માટે માથાના દુખાવા સમાન બની ગઈ છે. શરૂઆતના સમયમાં ખાનગી કંપનીઓ સાથે કરાર કરીને સારો નફો કમાતા બટાકાના ખેડૂતોનો હવે આ સિસ્ટમ પરથી વિશ્વાસ ઉઠી ગયો છે. ખાસ કરીને સાબરકાંઠા જિલ્લાના હિંમતનગર તાલુકાના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં કંપનીઓની મનસ્વી શરતો અને આર્થિક શોષણથી કંટાળેલા ખેડૂતો હવે એકઠા થઈ રહ્યા છે અને કંપનીઓ સામે આરપારની લડાઈ લડવાના મૂડમાં છે.

કંપનીઓની મનમાની અને અણધારી કપાત

ખેડૂતોનો સૌથી મોટો રોષ કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી ગેરવાજબી કપાતને લઈને છે. ખેડૂતોના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે તેઓ બટાકાનો પાક કંપનીને આપે છે, ત્યારે દર 100 કિલો બટાકા સામે કંપનીઓ 1 કિલો 600 ગ્રામ (1.600 કિલો) બટાકાની સીધી કપાત કરી લે છે. આ કપાત કયા નિયમ મુજબ થઈ રહી છે, તેનો કોઈ જ ખુલાસો કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવતો નથી. આટલું જ નહીં, ખેતરમાંથી ગાડીઓમાં બટાકા લોડ કરવાનો મજૂરી ખર્ચ પણ કંપનીઓ ચૂકવતી નથી, જેના કારણે ખેડૂતો પર ડબલ આર્થિક માર પડી રહ્યો છે.

મોંઘવારીનો માર અને છેલ્લી ઘડીએ ભાવમાં કાપ

આજના સમયમાં ખેતી કરવી ખૂબ જ મોંઘી થઈ ગઈ છે. ડીઝલ, રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશક દવાઓના ભાવ સતત વધી રહ્યા છે. આ મોંઘવારી વચ્ચે કંપનીઓ ખેડૂતોને અગાઉથી નક્કી કરેલા ખૂબ જ નીચા ભાવ આપે છે. ખેડૂતોનો આક્ષેપ છે કે જ્યારે પાક તૈયાર થઈ જાય, ત્યારે કંપનીઓ હવામાન કે કુદરતી આફતોનું બહાનું કાઢીને નક્કી કરેલી રકમમાંથી પણ પૈસા કાપી લે છે. બધી કપાત અને વધતા ખર્ચને જોતા હવે બટાકાની ખેતી ખેડૂતોને બિલકુલ પોસાતી નથી.

અંગ્રેજી કરારોની માયાજાળમાં ફસાતા ખેડૂતો

આ સમગ્ર વિવાદમાં સૌથી ચોંકાવનારી બાબત કરારની ભાષા છે. સ્થાનિક આગેવાનોના મતે, ખાનગી કંપનીઓ જાણીજોઈને કરારના તમામ દસ્તાવેજો માત્ર અંગ્રેજી ભાષામાં જ તૈયાર કરે છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારના ભોળા અને ઓછું ભણેલા ખેડૂતો આ કાયદાકીય અને જટિલ અંગ્રેજી શરતો સમજી શકતા નથી. તેઓ માત્ર કંપનીના અધિકારીઓ પર વિશ્વાસ રાખીને સહી કરી દે છે. પરંતુ જ્યારે વિવાદ થાય છે, ત્યારે આ જ અંગ્રેજી શરતો બતાવીને કંપનીઓ ખેડૂતોના હાથ બાંધી દે છે અને ખેડૂતો કાયદાકીય રીતે લાચાર બની જાય છે.