OBC Creamy Layer Rule: ઓબીસી અનામત હેઠળ ક્રીમી લેયર નક્કી કરવાના નિયમોને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને મોટો ઝટકો આપ્યો છે. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે ગત 11 માર્ચના રોજ આપેલા પોતાના ચુકાદાને યથાવત રાખ્યો છે અને તેમાં ફેરફાર કરવા કે સ્પષ્ટતા માંગતી કેન્દ્ર સરકારની અરજીને ફગાવી દીધી છે. કોર્ટે ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે OBC ઉમેદવારોના ક્રીમી લેયર સ્ટેટસનું નિર્ધારણ માત્ર તેમના માતા-પિતાના પગાર (Salary) અને ખેતીમાંથી થતી આવકના આધારે કરી શકાય નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટનો કેન્દ્રને મોટો ઝટકો! OBC ક્રીમી લેયર પર 11 માર્ચનો ચુકાદો યથાવત, માત્ર માતા-પિતાના પગાર કે ખેતીની આવકથી નહીં નક્કી થાય સ્ટેટસ
OBC ક્રીમી લેયર નક્કી કરવાના નિયમો અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારની અરજી ફગાવી દીધી છે અને 11 માર્ચ 2026 નો ચુકાદો યથાવત રાખ્યો છે. જાણો કોર્ટે શું આદેશ આપ્યો.
MoneyControl Newsઅપડેટેડ Nov 06, 2026 પર 2:23 PM
આ સાથે જ સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને એવા તમામ લાયક ઉમેદવારોને નિમણૂક આપવાનો આદેશ પણ આપ્યો છે, જેમણે સિવિલ સર્વિસ પરીક્ષા (UPSC) પાસ કરી હતી, પરંતુ OBC ક્રીમી લેયરની ખોટી ગણતરીને કારણે કાર્મિક અને પ્રશિક્ષણ વિભાગ (DoPT) એ તેમને નિમણૂક કે સેવા ફાળવણી કરી ન હતી. આમાં IAS, IPS, IRS સહિત અન્ય કેન્દ્રીય સેવાઓ માટે પસંદ થયેલા એવા ઉમેદવારો સામેલ છે જેઓ કોર્ટના નિર્ધારિત માપદંડો હેઠળ OBC નોન-ક્રીમી લેયર માટે પાત્ર છે.
આ કેસમાં ઉમેદવારો તરફથી દલીલ કરનારા એડવોકેટ શશાંક રત્નૂએ આ ચુકાદાને OBC વર્ગની મોટી જીત ગણાવી છે. તેમણે કહ્યું કે આનાથી છેલ્લા એક દાયકાથી ચાલી રહેલો અન્યાય ખતમ થશે. તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટે કોઈ નવો નિયમ નથી બનાવ્યો, પરંતુ 1993 ના OBC નિયમોને લાગુ કરવાના પોતાના અગાઉના ચુકાદાને જ યથાવત રાખ્યો છે.
કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં શું માંગણી કરી હતી?
OBC ક્રીમી લેયર સાથે જોડાયેલા આ મામલામાં સુપ્રીમ કોર્ટે 11 માર્ચ 2026 ના રોજ ચુકાદો સંભળાવ્યો હતો. તેમાં કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે માત્ર માતા-પિતાના પગારને એકમાત્ર આધાર બનાવીને કોઈ ઉમેદવારને OBC ક્રીમી લેયરમાં મૂકી શકાય નહીં. તેમજ ખેતીમાંથી થતી આવકને પણ ‘આવક-સંપત્તિ પરીક્ષણ'માં પગારની સાથે જોડીને ક્રીમી લેયર નક્કી કરી શકાય નહીં.
આ ચુકાદા બાદ કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક મિસલેનિયસ એપ્લિકેશન દાખલ કરી હતી. સરકારે કોર્ટ પાસે ચુકાદામાં ફેરફાર કરવા અને કેટલાક મુદ્દાઓ પર સ્પષ્ટતા આપવાની માંગ કરી હતી, જેથી 11 માર્ચના ચુકાદાને કેવી રીતે લાગુ કરવો તેની સ્પષ્ટતા મળી શકે. પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્રની આ અરજી ફગાવી દીધી છે. હવે સરકારે અગાઉના ચુકાદા મુજબ પાત્ર ઉમેદવારોને નોકરી આપવાની દિશામાં આગળ વધવું પડશે.
UPSC પાસ કર્યા પછી પણ કેમ નહોતી મળતી નોકરી?
આ સમગ્ર વિવાદના મૂળમાં એવા OBC ઉમેદવારો છે જેમણે UPSCની સિવિલ સર્વિસ પરીક્ષા પાસ કરી હતી અને વિવિધ સેવાઓ માટે પસંદ પણ થયા હતા. તેમાંથી કેટલાક ઉમેદવારોના માતા-પિતા સરકારી ઉપક્રમો (PSU), બેંકો અથવા ખાનગી સંસ્થાઓમાં નોકરી કરતા હતા. DoPT એ આ ઉમેદવારોના માતા-પિતાના પગારને ક્રીમી લેયર નક્કી કરવાનો આધાર માન્યો અને તેમને OBC નોન-ક્રીમી લેયરનો લાભ આપવાનો ઈનકાર કરી દીધો. પરિણામે પરીક્ષા પાસ કરવા છતાં તેમને OBC અનામતના આધારે સંબંધિત સેવા મળી શકી નહીં.
ઉમેદવારોએ આ નિર્ણયને પડકાર્યો હતો, જેમાં તેમને સેન્ટ્રલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ટ્રિબ્યુનલ (CAT) તેમજ મદ્રાસ, દિલ્હી અને કેરળ હાઈકોર્ટમાંથી રાહત મળી હતી. ત્યારબાદ કેન્દ્ર સરકારે આ મામલાઓને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યા હતા, જ્યાં 11 માર્ચે કોર્ટે ઉમેદવારોની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો હતો.
1993ના નિયમો મુજબ કેવી રીતે નક્કી થાય છે ક્રીમી લેયર?
11 માર્ચના ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે 1993 ના સરકારી ઓફિસ મેમોરેન્ડમ (OM) ની જોગવાઈઓનું અર્થઘટન કર્યું હતું. કોર્ટે કહ્યું હતું કે ક્રીમી લેયરનું નિર્ધારણ માત્ર આવકના આધારે ન થઈ શકે, તેમાં માતા-પિતાનો હોદ્દો અને તેમની સેવા શ્રેણી જેવા પાસાઓને પણ ધ્યાનમાં રાખવા પડશે. 1993 ના નિયમો હેઠળ આવક-સંપત્તિ પરીક્ષણમાં પગાર અને ખેતીની જમીનમાંથી થતી આવકનો સમાવેશ ન કરવો જોઈએ.
એડવોકેટ શશાંક રત્નૂના જણાવ્યા મુજબ, માતા-પિતા સરકારી સેવામાં કઈ શ્રેણી (ક્લાસ/ગ્રુપ) માં રહ્યા છે તેનું મહત્વ છે. આ ઉપરાંત વેપાર-ધંધા અને અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી થતી આવકને નિર્ધારિત નિયમો હેઠળ જોવામાં આવે છે. એટલે કે માતા-પિતાનો પગાર વધુ હોવાનો અર્થ એ નથી કે ઉમેદવાર આપોઆપ ક્રીમી લેયરમાં આવી જશે.
OBC ક્રીમી લેયર અને EWS ના નિયમો એકસરખા નથી
એડવોકેટ શશાંક રત્નૂએ OBC ક્રીમી લેયર અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ (EWS) ના માપદંડો વચ્ચેના તફાવત અંગે પણ વાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે આ બંને વ્યવસ્થાને એકસરખી માની શકાય નહીં. EWS ના કિસ્સામાં આવક અને સંપત્તિ સાથે જોડાયેલા માપદંડો લાગુ પડે છે, જ્યારે OBC ક્રીમી લેયર અલગ નિયમો હેઠળ નક્કી થાય છે. જો બંનેના માપદંડો એકસરખા કરી દેવામાં આવે તો તે OBC વર્ગને મળેલા અધિકારો પર તરાપ મારવા સમાન ગણાશે.
હવે આગળ શું થશે?
સુપ્રીમ કોર્ટના આ તાજા આદેશ બાદ કેન્દ્ર સરકાર અને DoPT એ હવે એવા તમામ ઉમેદવારોના કેસમાં આગળની કાર્યવાહી કરવી પડશે, જેઓ 11 માર્ચના ચુકાદા હેઠળ OBC નોન-ક્રીમી લેયર માટે પાત્ર છે અને સિવિલ સર્વિસ પરીક્ષા પાસ કરવા છતાં નિમણૂકથી વંચિત રહી ગયા હતા. આ ચુકાદાની અસર માત્ર વર્તમાન કેસો પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ ભવિષ્યમાં પણ OBC ક્રીમી લેયર નક્કી કરવામાં 1993 ના નિયમો મુજબના જ માપદંડો લાગુ કરવાના રહેશે.
પહેલા મનીકંટ્રોલ ગુજરાતી પર ગુજરાતીમાં સ્ટોક માર્કેટ, Stock Tips, સમાચાર, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને બિઝનેસ સંબંધિત સમાચાર વાંચો. દૈનિક બજાર અપડેટ્સ માટે Moneycontrol App ડાઉનલોડ કરો.