India economy: ભારતનું 'ચીન બનવાનું સપનું' ખોટું? રઘુરામ રાજનની મોટી ચેતવણી

India economy: ભારતના પૂર્વ RBI ગવર્નર રઘુરામ રાજને દેશની રોજગાર નિર્માણ વ્યૂહરચના અને મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર પર પરંપરાગત નિર્ભરતા વિશે ચેતવણી આપી છે. તેમણે કહ્યું, "બીજું ચીન બનવાની કોઈ જગ્યા નથી."

રઘુરામ રાજનની ચેતવણી શું છે?

એક વિગતવાર ઈન્ટરવ્યૂમાં રઘુરામ રાજને ભારતની રોજગાર નિર્માણ વ્યૂહરચના પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું કે વૈશ્વિક સ્થિતિઓ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની મર્યાદાઓ મોટા પાયે ઓછા ખર્ચે ફેક્ટરી-આધારિત વૃદ્ધિને અશક્ય બનાવી રહી છે. રાજનનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર હવે ઝડપથી ઓટોમેશન અને પ્રોટેક્શનિઝમ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. ચીન અને વિયેતનામ જેવા દેશો જ્યાં ઓછા વેતન સાથે મજબૂત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર છે, તે આ માર્કેટને લગભગ સંપૂર્ણપણે કબજે કરી ચૂક્યા છે.

રાજનના જણાવ્યા મુજબ, "અસેમ્બલી જેવા લો-સ્કિલ કામ માટે હવે મશીનોનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. "કંપનીઓને હવે એવા લોકોની જરૂર છે જે મશીનોની જાળવણી અને રિપેર કરી શકે, નહીં કે એવા લોકો કે જેઓ મશીનો દ્વારા બદલાઈ શકે તેવું મેન્યુઅલ કામ કરે." તેમણે એમ પણ કહ્યું કે વૈશ્વિક સ્તરે મેન્યુફેક્ચરિંગ નેશનલિઝમ વધી રહ્યું છે, જેના કારણે દરેક દેશ પોતાનું નાનું-મોટું મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉદ્યોગ ઈચ્છે છે. આનાથી ભારતમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં નોકરીઓની અપેક્ષાઓ ઘટી રહી છે.

ભારતની આર્થિક સ્થિતિ અને ચેલેન્જ

આ ચેતવણી એવા સમયે આવે છે જ્યારે ભારત તેના આર્થિક વિકાસના નિર્ણાણ નિર્ણાયક તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ઘટતો ડિપેન્ડન્સી રેશિયો અને વિશાળ યુવા કાર્યબળ સાથે ભારત પાસે તેના ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડનો લાભ લેવાની તક છે. જોકે રાજનનું માનવું છે કે ભારત "લો અર્થ ઓર્બિટ"માં ફસાયેલું છે, જ્યાં 6-6.5%નો સતત પરંતુ અપૂરતો વૃદ્ધિ દર છે. આ દર ઐતિહાસિક રીતે પ્રભાવશાળી હોવા છતાં, તે દેશને વૃદ્ધ વસ્તીના પ્રભુત્વ પહેલાં શ્રીમંત બનાવવા માટે પૂરતો નથી, ખાસ કરીને તમિલનાડુ અને કેરળ જેવા રાજ્યોમાં જ્યાં ફર્ટિલિટી રેટ પહેલેથી જ રિપ્લેસમેન્ટ લેવલથી નીચે છે.

શું છે ઉપાય?