Mutual Funds: મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગે Equity Futuresના ક્લોઝિંગ ભાવ નક્કી કરવાની પદ્ધતિમાં ફેરફાર કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ પ્રસ્તાવનો હેતુ નવા Cash Market Closing Auctionના કારણે Arbitrage Fundsના NAVમાં જોવા મળતી અચાનક અને ક્યારેક અનિયમિત વધઘટને ઘટાડવાનો છે. આ મામલાની જાણકારી ધરાવતા બે સૂત્રોએ આ અંગે માહિતી આપી છે.
આર્બિટ્રાજ ફંડના NAVમાં વોલેટીલિટી રોકવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સનો નવો ફ્યુચર્સ ક્લોઝિંગ ફોર્મ્યુલાનો પ્રસ્તાવ
મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગે Arbitrage Fundsના NAVમાં થતી અચાનક વધઘટને ઘટાડવા Equity Futuresના Closing Priceની પદ્ધતિ બદલવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. પ્રસ્તાવ મુજબ Futuresનો ભાવ Cash Marketના Closing Auction Price અને સામાન્ય Cash-Futures Spreadના આધારે નક્કી કરવામાં આવે. આ ફેરફારથી Arbitrage Fundsમાં Fair Valuation, Entry અને Exit વધુ યોગ્ય બનવાની આશા છે.
MoneyControl Newsઅપડેટેડ Aug 28, 2026 પર 3:14 PM
ઉદ્યોગ વર્તમાન Cash અને Derivatives Marketના અલગ-અલગ ક્લોઝિંગ મિકેનિઝમથી સર્જાતા તફાવતને દૂર કરવા Theoretical અથવા Fair-Value Closing Price અપનાવવાની ભલામણ કરી છે. આ હેઠળ Futuresનો ક્લોઝિંગ ભાવ Cash Marketના અંતિમ ક્લોઝિંગ ભાવ અને તે સમયે રહેલા સામાન્ય Cash-Futures Spreadના આધારે નક્કી કરવામાં આવશે.
હાલમાં દેશના Arbitrage Funds લગભગ 3.5 લાખ કરોડ રૂપિયાની સંપત્તિનું સંચાલન કરે છે. રોકાણકારો સામાન્ય રીતે વધારાની રકમ પાર્ક કરવા માટે આ ફંડ્સનો ઉપયોગ પ્રમાણમાં ઓછા જોખમવાળા વિકલ્પ તરીકે કરે છે.
Arbitrage Funds કેવી રીતે કામ કરે છે?
Arbitrage Funds સામાન્ય રીતે કોઈ શેરને Cash Marketમાં ખરીદે છે અને તે જ સમયે તેના Futures Contractને વેચે છે. આ રીતે બંને પોઝિશનને હેજ કરવામાં આવે છે અને Cash તથા Futuresના ભાવ વચ્ચેના તફાવતમાંથી નફો મેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
આર્થિક રીતે જોવામાં આવે તો બંને પોઝિશન એકબીજાને હેજ કરતી હોવાથી Cash Marketમાં શેરના ભાવમાં થતી હિલચાલની અસર Futures પોઝિશનથી મોટાભાગે સરભર થવી જોઈએ.
પરંતુ નવા Closing Auction Session (CAS)ના કારણે અહીં મુશ્કેલી ઊભી થઈ છે.
Cash અને Futuresના Closing Priceમાં તફાવતથી સમસ્યા
હવે Cash Marketનો ક્લોઝિંગ ભાવ Closing Auction દ્વારા નક્કી થાય છે. બીજી તરફ Futuresનું ટ્રેડિંગ Cash Marketના Auction બાદ પણ ચાલુ રહે છે અને Futuresનો ક્લોઝિંગ ભાવ અલગ પદ્ધતિ તથા અલગ સમયગાળાના આધારે નક્કી થાય છે.
પરિણામે, એક જ Arbitrage Tradeની Cash અને Futuresની હેજ્ડ પોઝિશન એવા અલગ-અલગ ભાવ પર માર્ક થઈ શકે છે જે એકબીજા સાથે યોગ્ય રીતે મૂવ ન થાય.
આના કારણે Arbitrage Fundના દૈનિક NAVમાં અચાનક નફો કે નુકસાન જોવા મળી શકે છે, ભલે વાસ્તવમાં Arbitrage Tradeના આર્થિક ફંડામેન્ટલ્સમાં કોઈ મોટો ફેરફાર થયો ન હોય.
ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા લોકોનું કહેવું છે કે આના કારણે NAVમાં અનિયમિત હિલચાલ જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને જે દિવસે Cash અને Futuresના Closing Priceમાં મોટો તફાવત હોય ત્યારે Arbitrage Fundમાં પ્રવેશતા અથવા બહાર નીકળતા રોકાણકારો માટે મુશ્કેલી વધી શકે છે.
શું છે ઉદ્યોગનો નવો પ્રસ્તાવ?
મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગે વર્તમાન પદ્ધતિને બદલે Theoretical Futures Closing Price નક્કી કરવાનો પ્રસ્તાવ આપ્યો છે.
આ ફોર્મ્યુલા મુજબ:
Theoretical Futures Closing Price = CAS Cash Closing Price + Pre-determined Cash-Futures Spread
એટલે કે સૌપ્રથમ Cash Marketમાં Closing Auction દ્વારા અંતિમ ક્લોઝિંગ ભાવ નક્કી થશે. ત્યારબાદ તેમાં અગાઉથી નિર્ધારિત સમયગાળા દરમિયાન જોવા મળેલો સામાન્ય અથવા Fair Cash-Futures Spread ઉમેરવામાં આવશે.
આ Spread નક્કી કરવા માટે Cash Priceના VWAP અને સંબંધિત Futuresના સરેરાશ ભાવ વચ્ચેના સંબંધનો ઉપયોગ ચોક્કસ Pre-Close Window દરમિયાન થઈ શકે છે.
જોકે, આ પદ્ધતિમાં કયો સમયગાળો રાખવો અને Spread કેવી રીતે નક્કી કરવો તે અંગેનો અંતિમ નિર્ણય નિયમનકાર અને સ્ટોક એક્સચેન્જોએ લેવાનો રહેશે.
હેતુ શું છે?
આ પ્રસ્તાવ પાછળનો મુખ્ય વિચાર એ છે કે Cash Marketનો અંતિમ ભાવ Auctionથી નક્કી થયા બાદ Futuresનો ભાવ પણ તેની સાથે ગણિતીય રીતે સુસંગત રહે. સાથે જ બંને બજારો વચ્ચે અગાઉથી રહેલો સામાન્ય Fair Spread પણ જળવાઈ રહે.
આથી Arbitrage Fundsની Cash અને Futures પોઝિશનને વધુ યોગ્ય રીતે Value કરી શકાશે અને NAVમાં જોવા મળતી બિનજરૂરી Volatility ઘટાડી શકાશે.
માત્ર Mutual Funds પૂરતું મર્યાદિત નહીં રહે આ પરિવર્તન
આ પ્રસ્તાવનો પ્રભાવ માત્ર Mutual Funds સુધી મર્યાદિત રહેવાની શક્યતા નથી. જો Futuresનો Closing Price સીધી રીતે Cash Marketના અંતિમ ભાવ સાથે જોડવામાં આવે, તો માત્ર અલગ Futures Closing Price નક્કી કરવા માટે Derivatives Marketને વધારાના સમય સુધી ખુલ્લું રાખવાની જરૂરિયાત ઘટી શકે છે.
આ સ્થિતિમાં ભવિષ્યમાં Cash અને Derivatives Market એક જ સમયે બંધ કરવાની શક્યતા પણ ઊભી થઈ શકે છે. જોકે, તેના માટે હાલના Market Architectureમાં મોટા ફેરફારની જરૂર પડી શકે છે.
Futuresનો Official Closing Price માત્ર Mutual Fund Valuation માટે જ મહત્વનો નથી. તેનો ઉપયોગ Clearing અને Settlement, Mark-to-Market Calculation, Margining સહિત સમગ્ર Equity Derivatives Ecosystemમાં થાય છે.
તેથી નિયમનકાર Arbitrage Funds માટે અલગથી Closing Price Mechanism બનાવી શકે નહીં. કોઈપણ ફેરફાર સમગ્ર Equity Derivatives Marketમાં લાગુ કરવો પડશે અને તેના માટે Exchanges તથા Clearing Corporationsની હાલની Rules અને Methodologiesમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર પડી શકે છે.
Arbitrage Funds માટે કેમ મહત્વનું છે?
Arbitrage Funds નાના Price Spreadમાંથી નફો મેળવવા માટે બનાવવામાં આવે છે અને તેમાં Directional Market Risk પ્રમાણમાં ઓછું હોય છે. આવી સ્થિતિમાં માત્ર Closing Priceની પદ્ધતિને કારણે NAVમાં અચાનક મોટો ફેરફાર થાય તો આ કેટેગરીની સ્થિરતા અંગે રોકાણકારોની ધારણા પર અસર થઈ શકે છે.
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આવી અનિયમિત NAV હિલચાલને કારણે Arbitrage Fundsમાં Fair Entry અને Exit Price અંગે પણ સવાલ ઊભા થઈ શકે છે.
આથી ઉદ્યોગ માટે Futures Closing Priceની પદ્ધતિમાં ફેરફાર કરવાનો મુદ્દો હવે વધુ મહત્વનો અને તાત્કાલિક બની ગયો છે.
ડિસ્ક્લેમર: Moneycontrol.com પર આપવામાં આવેલા વિચાર અને રોકાણની સલાહ રોકાણ વિશેષજ્ઞોના પોતાના ખાનગી વિચાર અને સલાહ હોય છે. Moneycontrol યૂઝર્સને સલાહ આપે છે કે તે કોઈ રોકાણ નિર્ણય લેવાના પહેલા સર્ટિફાઈડ એક્સપર્ટથી સલાહ લો.
પહેલા મનીકંટ્રોલ ગુજરાતી પર ગુજરાતીમાં સ્ટોક માર્કેટ, Stock Tips, સમાચાર, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને બિઝનેસ સંબંધિત સમાચાર વાંચો. દૈનિક બજાર અપડેટ્સ માટે Moneycontrol App ડાઉનલોડ કરો.