ખોરાકની તંગી બની કાળ: 60,000 આફ્રિકન પેન્ગ્વિન ભૂખમરાનો શિકાર, જાણો સમગ્ર મામલો

African Penguin: એક સમયે દક્ષિણ આફ્રિકાના દરિયાકિનારાની ઓળખ ગણાતા આફ્રિકન પેન્ગ્વિન આજે પોતાના અસ્તિત્વ માટે લડી રહ્યા છે. તાજેતરના આંકડાઓ મુજબ, છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં 60,000થી પણ વધારે પેન્ગ્વિન ભૂખમરાને કારણે મૃત્યુ પામ્યા છે. આ દુઃખદ ઘટના પાછળનું મુખ્ય કારણ તેમના મુખ્ય ખોરાક, એટલે કે સારડિન માછલીની સંખ્યામાં થયેલો ભારે ઘટાડો છે. આબોહવા પરિવર્તન અને માણસો દ્વારા થતી વધુ પડતી માછીમારીએ આ સુંદર જીવોને વિનાશના આરે લાવી દીધા છે.

પીંછા ખેરવવાની પ્રક્રિયા કેમ બની જીવલેણ?

પેન્ગ્વિન માટે વર્ષમાં એકવાર તેમના જૂના પીંછા ખેરવીને નવા ઉગાડવાની પ્રક્રિયા, જેને 'મોલ્ટિંગ' કહેવાય છે, તે કુદરતી છે. આ પ્રક્રિયા લગભગ 21 દિવસ સુધી ચાલે છે. આ સમય દરમિયાન, તેમના પીંછા વોટરપ્રૂફ નથી રહેતા, જેથી તેઓ ઠંડા દરિયામાં તરી શકતા નથી અને શિકાર કરી શકતા નથી.

આ 21 દિવસ જીવવા માટે, તેઓ અગાઉથી જ સારડિન માછલીઓનો ભરપૂર શિકાર કરીને શરીરમાં ચરબી જમા કરે છે. આ ચરબી જ તેમને ઊર્જા પૂરી પાડે છે. પણ હવે સમસ્યા એ છે કે દરિયામાં સારડિન માછલીઓ જ ઘટી ગઈ છે. આ કારણે પેન્ગ્વિન પૂરતો ખોરાક ખાઈ શકતા નથી અને શરીરમાં જરૂરી ચરબી જમા કરી શકતા નથી. પરિણામે, મોલ્ટિંગ પૂરું થાય એ પહેલાં જ તેમની ઊર્જા ખતમ થઈ જાય છે અને તેઓ ભૂખમરાથી મૃત્યુ પામે છે.

વૈજ્ઞાનિકોના મતે સારડિન માછલીની વસ્તીમાં થયેલા ઘટાડા પાછળ મુખ્ય બે કારણો જવાબદાર છે:

આબોહવા પરિવર્તન: ગ્લોબલ વોર્મિંગને કારણે દરિયાનું તાપમાન વધી રહ્યું છે. આ બદલાવની સીધી અસર સારડિન માછલીના જીવનચક્ર પર પડી છે, જેનાથી તેમની પ્રજનન ક્ષમતા ઘટી રહી છે.

વધુ પડતી માછીમારી: માણસો દ્વારા વ્યાવસાયિક ધોરણે મોટા પાયે સારડિન માછલી પકડવામાં આવી રહી છે, જેના કારણે તેમની સંખ્યા કુદરતી રીતે જળવાઈ રહી નથી.

આંકડા જે ચિંતા કરાવે છે

વર્ષ 2004 પછી દક્ષિણ આફ્રિકાના દરિયામાં સારડિનની વસ્તીમાં લગભગ 75%નો ઘટાડો નોંધાયો છે. છેલ્લા 30 વર્ષમાં આફ્રિકન પેન્ગ્વિનની વસ્તીમાં 80% જેટલો ઘટાડો થયો છે. હવે સમગ્ર વિશ્વમાં માત્ર 10,000 પ્રજનન કરી શકે તેવી પેન્ગ્વિનની જોડીઓ બચી છે. દક્ષિણ આફ્રિકાના પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ 'બોલ્ડર્સ બીચ' પર, જ્યાં હજારો પેન્ગ્વિન જોવા મળતા હતા, ત્યાં હવે માત્ર થોડાક સેંકડો જ બચ્યા છે.

શું તેમને બચાવી શકાશે? જાણો સંરક્ષણના પ્રયાસો

આ ગંભીર પરિસ્થિતિને જોતાં પર્યાવરણવાદીઓ અને વૈજ્ઞાનિકો આ પ્રજાતિને બચાવવા માટે સખત પ્રયાસો કરી રહ્યા છે:

માછીમારી પર પ્રતિબંધ: પેન્ગ્વિનની 6 મુખ્ય વસાહતોની આસપાસના વિસ્તારોમાં સારડિન માછલી પકડવા પર કડક પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.

કૃત્રિમ માળાઓ: બચ્ચાઓને શિકારી પ્રાણીઓ અને ગરમીથી બચાવવા માટે સુરક્ષિત કૃત્રિમ માળાઓ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.

પુનર્વસન કેન્દ્રો: બીમાર અને નબળા પેન્ગ્વિનની સારવાર કરીને તેમને સ્વસ્થ થયા પછી ફરીથી દરિયામાં છોડવામાં આવે છે.

શિકારીઓ પર નિયંત્રણ: પેન્ગ્વિનનો શિકાર કરતા સીલ અને શાર્ક જેવા દરિયાઈ જીવોને વસાહતોથી દૂર રાખવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.

જીવવિજ્ઞાનીઓ ચેતવણી આપે છે કે આ માત્ર પેન્ગ્વિનની સમસ્યા નથી. સારડિન માછલી દરિયાઈ ખોરાક શૃંખલાનો મુખ્ય આધાર છે. જો તે ખતમ થઈ જશે, તો સમગ્ર દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.

આ પણ વાંચો- 63 વર્ષ જૂનો કાયદો બદલાશે! પરમાણુ ઊર્જામાં હવે ખાનગી કંપનીઓ પણ વીજળી બનાવશે, જાણો શું છે SHANTI બિલ