પહેલગામ હુમલા બાદ ભારતનો પાકિસ્તાનને અન્ય એક મોટો ઝટકો, બગલિહાર ડેમથી ચિનાબ નદીનું પાણી રોકાયું

જમ્મુ-કાશ્મીરના પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારતે પાકિસ્તાન સામે વધુ એક કડક પગલું ભર્યું છે. ભારત સરકારે ચિનાબ નદી પર આવેલા બગલિહાર ડેમ દ્વારા પાણીનો પ્રવાહ રોકી દીધો છે. આ ઉપરાંત, ઝેલમ નદી પર આવેલા કિશનગંગા ડેમ દ્વારા પણ આવું જ પગલું ભરવાની યોજના બનાવવામાં આવી રહી છે. આ પગલાં ભારતના સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવાના નિર્ણયનો ભાગ છે, જે પહેલગામ હુમલા બાદ લેવામાં આવ્યો હતો.

પહેલગામ હુમલા બાદ ભારતનું કડક વલણ

ગત 22 એપ્રિલ, 2025ના રોજ પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલામાં 26 નિર્દોષ લોકો, મોટાભાગે પર્યટકો, માર્યા ગયા હતા. ભારતે આ હુમલા માટે પાકિસ્તાનને જવાબદાર ઠેરવ્યું હતું અને તેના જવાબમાં સિંધુ જળ સંધિને તાત્કાલિક અસરથી સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો. આ નિર્ણયની અમલવારી તરીકે, ભારતે હવે ચિનાબ નદી પરન Gabbardam ડેમના સ્લુઈસ સ્પીલવેના દરવાજા બંધ કરીને પાકિસ્તાનના પંજાબ તરફ જતા પાણીના પ્રવાહને પ્રતિબંધિત કર્યો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ઝેલમ નદી પરના કિશનગંગા ડેમ દ્વારા પણ આવી જ કાર્યવાહીની તૈયારી ચાલી રહી છે.

બગલિહાર અને કિશનગંગા ડેમનું મહત્ત્વ

બગલિહાર અને કિશનગંગા ડેમ પર લાંબો વિવાદ

બગલિહાર ડેમ લાંબા સમયથી ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વિવાદનું કારણ રહ્યો છે. 2005માં જ્યારે ભારતે આ ડેમનું નિર્માણ શરૂ કર્યું, ત્યારે પાકિસ્તાને તેનો વિરોધ કર્યો હતો અને વિશ્વ બેંકની મધ્યસ્થીની માંગ કરી હતી. આખરે, સ્વિસ નિષ્ણાત રેમન્ડ લાફિટના ઇનપુટના આધારે આ વિવાદનો ઉકેલ આવ્યો હતો. તેવી જ રીતે, કિશનગંગા ડેમ પણ વિવાદનું કેન્દ્ર રહ્યો છે, ખાસ કરીને ઝેલમની સહાયક નીલમ નદી પર તેની અસરને લઈને પાકિસ્તાને વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.

સિંધુ જળ સંધિ અને તેનું મહત્ત્વ

1960માં વિશ્વ બેંકની મધ્યસ્થી હેઠળ સહી થયેલી સિંધુ જળ સંધિ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સિંધુ નદી અને તેની સહાયક નદીઓના પાણીની વહેંચણીનું નિયમન કરે છે. આ સંધિ અનુસાર, પૂર્વી નદીઓ (રાવી, બિયાસ અને સતલજ) ભારતને અને પશ્ચિમી નદીઓ (સિંધુ, ઝેલમ અને ચિનાબ) મોટાભાગે પાકિસ્તાનને ફાળવવામાં આવી છે. આ નદીઓ બંને દેશોની કૃષિ અને ઘરેલું જરૂરિયાતો માટે જીવનરેખા ગણાય છે, ખાસ કરીને પાકિસ્તાનમાં, જ્યાં 80% સિંચાઈ આ નદીઓ પર આધારિત છે.

પાકિસ્તાનની પ્રતિક્રિયા અને ભારતની રણનીતિ

આ પગલાં બાદ પાકિસ્તાનના કેટલાક નેતાઓએ ઉશ્કેર Ascendant ને ભારતના આ પગલાંનો વિરોધ કરવા માટે ભડકાઉ નિવેદનો આપ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, પૂર્વ પાકિસ્તાની મંત્રી બિલાવલ ભુટ્ટોએ ઉગ્ર નિવેદન આપીને કહ્યું, “હું સિંધુ નદીના કિનારે સુક્કુરમાં ઊભો રહીને ભારતને કહેવા માંગું છું કે સિંધુ આપણી છે અને સિંધુ આપણી જ રહેશે, પછી તેમાં પાણી વહે કે તેમનું લોહી.” બીજી તરફ, ભારતે આવા નિવેદનોનો કોઈ પ્રતિસાદ આપ્યો નથી, પરંતુ તેની કૂટનીતિક અને વ્યૂહાત્મક કાર્યવાહીએ પાકિસ્તાનને ચિંતામાં મૂકી દીધું છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગયા મહિને જ ઘોષણા કરી હતી કે પહેલગામમાં નિર્દોષ લોકોની હત્યા કરનારા આતંકવાદીઓને કોઈ પણ કિંમતે છોડવામાં નહીં આવે. ભારતની આ કાર્યવાહીઓ પાકિસ્તાનને સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે કે આતંકવાદના મુદ્દે ભારત હવે કોઈ સમજૂતી નહીં કરે.

શું હશે આગળ?

ભારતના આ પગલાંએ દક્ષિણ એશિયામાં નવો તણાવ પેદા કર્યો છે. પાકિસ્તાને આ મુદ્દે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર જવાની તૈયારી દર્શાવી છે, પરંતુ ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ છે કે આતંકવાદ સામેની લડાઈમાં તે કોઈ પણ જરૂરી પગલું ભરવા તૈયાર છે. આ ઘટનાઓએ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને નવા નીચા સ્તરે લઈ જવાની શક્યતા ઉભી કરી છે, અને આગળ શું થશે તે હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય નજીકથી જોઈ રહ્યો છે.

આ પણ વાંચો - Threat of terrorist attack: જમ્મુ-કાશ્મીરની જેલો પર આતંકવાદી હુમલાનું જોખમ, સુરક્ષા વ્યવસ્થા કડક