63 વર્ષ જૂનો કાયદો બદલાશે! પરમાણુ ઊર્જામાં હવે ખાનગી કંપનીઓ પણ વીજળી બનાવશે, જાણો શું છે SHANTI બિલ

Nuclear Energy India: કેન્દ્રની મોદી સરકારે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લેતા SHANTI (સસ્ટેનેબલ હાર્નેસિંગ એન્ડ એડવાન્સમેન્ટ ઓફ ન્યુક્લિયર એનર્જી ફોર ટ્રાન્સફોર્મિંગ ઈન્ડિયા) બિલને લીલી ઝંડી આપી દીધી છે. આ નિર્ણય સાથે જ ભારતના પરમાણુ ઊર્જા ક્ષેત્રમાં 63 વર્ષ જૂનો સરકારી એકાધિકાર સમાપ્ત થઈ ગયો છે અને હવે ખાનગી કંપનીઓ પણ પરમાણુ વીજળીનું ઉત્પાદન કરી શકશે. આ પગલું દેશની ઊર્જા સુરક્ષા અને 2047 સુધીમાં નેટ-ઝીરો કાર્બન ઉત્સર્જનના લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે અત્યંત મહત્ત્વનું માનવામાં આવે છે.

અત્યાર સુધી શું નિયમ હતો?

આઝાદી પછી 1962માં બનેલા પરમાણુ ઊર્જા કાયદા હેઠળ ભારતમાં પરમાણુ ઊર્જાનું ઉત્પાદન અને સંચાલન સંપૂર્ણપણે સરકારી નિયંત્રણમાં હતું. માત્ર સરકારી સંસ્થાઓ જેવી કે ન્યુક્લિયર પાવર કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCIL) અને પરમાણુ ઊર્જા વિભાગ જ ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટ ચલાવી શકતી હતી. આ જ કારણ છે કે આટલા વર્ષોમાં ભારત માત્ર 8 GW પરમાણુ વીજળી ઉત્પાદન ક્ષમતા સુધી જ પહોંચી શક્યું છે, જે દેશની કુલ વીજળી જરૂરિયાતના માંડ 3% છે.

SHANTI બિલથી શું મોટો ફેરફાર થશે?

આ નવા બિલથી 1962ના જૂના કાયદામાં સુધારો કરવામાં આવશે, જેનાથી પ્રાઇવેટ કંપનીઓ માટે આ ક્ષેત્રમાં રોકાણ કરવાનો રસ્તો સાફ થશે. જોકે, સુરક્ષા અને સંચાલનની મુખ્ય જવાબદારી સરકારી એજન્સીઓના હાથમાં જ રહેશે.

ખાનગી ક્ષેત્રની ભૂમિકા: ખાનગી કંપનીઓ જમીન, પાણી, મૂડી અને નવી ટેકનોલોજી લાવશે. તેઓ જે વીજળીનું ઉત્પાદન કરશે, તેના માલિક પણ તેઓ જ હશે, એટલે કે તેઓ તેને વેચીને નફો કમાઈ શકશે.

સરકારની ભૂમિકા: સરકાર અને તેની એજન્સીઓ (NPCIL/DAE) રિએક્ટરની ડિઝાઇન, બાંધકામ, સંચાલન અને સંવેદનશીલ પરમાણુ સામગ્રી (યુરેનિયમ)નું નિયંત્રણ કરશે. આમ, સુરક્ષા અને નિયમન સરકારના હાથમાં જ રહેશે.