જાપાનમાં 25 વર્ષ પછી મોંઘવારીનો મોટો પ્રહાર, 30 વર્ષનો જૂનો ટ્રેન્ડ તૂટ્યો, ભારત સહિત ગ્લોબલ માર્કેટ પર શું થશે અસર?

Japan inflation: જાપાન, જે છેલ્લા ત્રણ દાયકાથી તેની આશરે 0% જેટલી નીચા વ્યાજ દરો માટે જાણીતું હતું, તેણે હવે એક મોટો અને ઐતિહાસિક ફેરફાર કર્યો છે. દેશનો ઉધાર દર વધીને 2.8% પર પહોંચી ગયો છે, જે છેલ્લા 30 વર્ષમાં સૌથી વધુ છે. આ બદલાવ વૈશ્વિક નાણાકીય બજારોમાં મોટી હલચલ મચાવી રહ્યો છે અને ખાસ કરીને 'યેન કેરી ટ્રેડ' નામના લોકપ્રિય રોકાણ ટ્રેડ માટે મુશ્કેલી ઊભી કરી છે.

'યેન કેરી ટ્રેડ' શું છે અને શા માટે તે મુશ્કેલીમાં છે?

દાયકાઓથી, જાપાનના ખૂબ ઓછા વ્યાજ દરોને કારણે વૈશ્વિક રોકાણકારો જાપાનમાંથી સસ્તામાં યેન ઉધાર લેતા હતા. પછી તેઓ આ ઉધાર લીધેલા નાણાં અમેરિકા કે ભારત જેવા દેશોમાં રોકતા હતા, જ્યાં બોન્ડ અને શેરબજાર જેવા સાધનોમાં 4%થી 8% જેટલું ઊંચું વળતર મળતું હતું. કરન્સી અને ટ્રાન્ઝેક્શનના ખર્ચ બાદ પણ આમાં સારો એવો નફો થતો હતો. આને જ 'યેન કેરી ટ્રેડ' કહેવામાં આવતું હતું, જે ઘણા રોકાણકારો માટે ફાયદાકારક સાબિત થયું હતું.

પરંતુ હવે આ રમત પૂરી થવા જઈ રહી છે. 19 નવેમ્બરના રોજ જાપાનનો ઉધાર દર 2.8% થયો, જે છેલ્લા 30 વર્ષમાં સૌથી વધુ છે. ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેન્કર સાર્થક આહુજાએ આ અંગે ચેતવણી આપતા જણાવ્યું છે કે જો આ દર 3%ને પાર કરશે તો જાપાન માટે તેના મોંઘા દેવાને (જે તેની જીડીપીના 2.5 ગણાથી પણ વધુ છે) સંભાળવું મુશ્કેલ બની જશે. આનાથી વૈશ્વિક બજારોમાં ગભરાટ ફેલાવાની શક્યતા છે. રોકાણકારો પોતાના વિદેશી રોકાણો વેચીને, ખાસ કરીને અમેરિકી બજારમાંથી, જાપાની દેવું ચૂકવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. જેનાથી દુનિયાભરના શેરબજારો પર વેચવાલીનું દબાણ વધી શકે છે.

જાપાન આ પગલું શા માટે ભરી રહ્યું છે?

આ સવાલ થાય કે જાપાન અચાનક આવું ક્રાંતિકારી પગલું શા માટે ભરી રહ્યું છે? તેનું મુખ્ય કારણ મોંઘવારી છે. છેલ્લા 25 વર્ષમાં પહેલીવાર જાપાનનો મોંઘવારી દર 2.5%ને પાર કરી ગયો છે. ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ સમયગાળામાં લોકોની વાસ્તવિક કમાણી (રીયલ વેજ)માં કોઈ નોંધપાત્ર વધારો થયો નથી. આ સ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે, બેંક ઓફ જાપાને અર્થતંત્રમાં માંગ ઘટાડવા અને ભાવોને નિયંત્રણમાં લાવવા માટે આક્રમક રીતે વ્યાજ દરો વધારવા પડ્યા છે.

આ પહેલા ઓગસ્ટ 2024માં પણ જ્યારે જાપાનના દરો નજીવા વધારીને 0.25% કરાયા હતા, ત્યારે નિક્કેઈ (જાપાનનો શેરબજાર સૂચકાંક) 12% જેટલો ગગડી ગયો હતો, જોકે પછીથી તે સુધરી ગયો હતો. પરંતુ હાલનો 2.8%નો વધારો વધુ ગંભીર ગણાઈ રહ્યો છે. નિષ્ણાંતો સલાહ આપે છે કે, "આ સમયે કોઈ પણ જોખમી રોકાણ ન કરો. તમારી મૂડીને સુરક્ષિત રાખવી એ અત્યારે તેને ખૂબ ઝડપથી વધારવાનો પ્રયાસ કરવા કરતાં વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે."