China Dam Project: બ્રહ્મપુત્રા પર ચીનનો મેગા ડેમ, ભારત માટે શું છે ખતરો?

Brahmaputra River China Dam Project: ચીને તિબેટમાં બ્રહ્મપુત્ર નદી (તિબેટમાં યારલુંગ સાંગપો) પર વિશ્વનો સૌથી મોટો હાઇડ્રોપાવર ડેમ બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે, જે ભારતના અરુણાચલ પ્રદેશની સરહદ નજીક આવેલો છે. આ પ્રોજેક્ટથી ભારત અને બાંગ્લાદેશમાં પાણીની ગુણવત્તા, પ્રવાહ અને પર્યાવરણ પર ગંભીર અસર થવાની ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

પ્રોજેક્ટની વિગતો

ચીનની સરકારી ન્યૂઝ એજન્સી શિન્હુઆ અનુસાર, આ ડેમ ન્યિંગચીના મેડોગ કાઉન્ટીમાં બનશે, જ્યાં નદી 2000 મીટરનું ઊભું ઢોળાવ ધરાવે છે. આ પ્રોજેક્ટમાં 5 હાઇડ્રોપાવર સ્ટેશનોનો સમાવેશ થશે, જેનું કુલ રોકાણ 1.2 ટ્રિલિયન યુઆન (આશરે $167 અબજ) હશે. આ ડેમ થ્રી ગોર્જેસ ડેમ કરતાં ત્રણ ગણી વધુ 300 અબજ કિલોવોટ-કલાક વીજળી ઉત્પન્ન કરશે.

ભારત પર સંભવિત અસરો

નિષ્ણાતોના મતે આ ડેમ શુષ્ક ઋતુમાં નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણીનો પ્રવાહ ઘટાડી શકે છે, જેનાથી અરુણાચલ પ્રદેશ અને આસામમાં કૃષિ, માછીમારી અને પીવાના પાણી પર અસર થશે. ચોમાસા દરમિયાન ચીન દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં પાણી છોડવાથી આસામમાં વિનાશક પૂર આવી શકે છે. આ ડેમ હિમાલયની નાજુક ઇકોસિસ્ટમને ખલેલ પહોંચાડી શકે છે, જેમાં સંકટગ્રસ્ત પ્રજાતિઓ અને નદીના કાંઠે આધારિત સમુદાયોને નુકસાન થઈ શકે છે. ચીનનું નદીના પ્રવાહ પર નિયંત્રણ ભારત-ચીન સંબંધોમાં તણાવ વધારી શકે છે, ખાસ કરીને અરુણાચલ પ્રદેશના વિવાદિત વિસ્તારોમાં.

ભારતનો પ્રતિસાદ

ભારતે ચીનને નીચાણવાળા રાજ્યોના હિતોનું રક્ષણ કરવા અને પારદર્શિતા જાળવવા આગ્રહ કર્યો છે. ભારત પોતે અરુણાચલ પ્રદેશમાં સિયાંગ નદી પર 11,000 મેગાવોટનો સિયાંગ અપર મલ્ટિપર્પઝ પ્રોજેક્ટ બનાવી રહ્યું છે, જે ચીનના ડેમની અસરોને સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ છે.