Bank of Japan interest rate: જે દેશમાં છેલ્લા 3 દાયકાથી પૈસા ઉધાર લેવા પર સાવ ઝીરો કે માઇનસમાં વ્યાજ ચૂકવવું પડતું હતું, ત્યાં હવે મોટો આર્થિક બદલાવ આવ્યો છે. બેન્ક ઓફ જાપાન (BOJ) એ એક મોટો અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લેતા પોતાના વ્યાજદરમાં ધરખમ વધારો કર્યો છે.
જાપાનમાં મોટો આર્થિક ભૂકંપ! 3 દાયકાની મંદી બાદ વ્યાજદર 31 વર્ષની ટોચે પહોંચ્યા, જાણો કેમ લેવાયો આ નિર્ણય?
Bank of Japan interest rate: જાપાને 31 વર્ષમાં પહેલીવાર વ્યાજદર વધારીને 1.25% કર્યા છે. બેન્ક ઓફ જાપાનનો આ નિર્ણય ગ્લોબલ ટેન્શન, ઈરાન યુદ્ધ અને મોંઘવારીને કારણે લેવાયો છે. જાણો સંપૂર્ણ વિગત.
MoneyControl Newsઅપડેટેડ Sep 18, 2026 પર 11:54 AM
સતત મંદી અને ભાવ ઘટાડાનો સામનો કરી રહેલું જાપાન હવે વધતી મોંઘવારી અને પોતાના નબળા પડતા ચલણ યેનને બચાવવા મેદાનમાં ઉતર્યું છે. આવો સરળ ભાષામાં સમજીએ કે આખો મામલો શું છે અને તેની દુનિયા પર શું અસર પડશે.
31 વર્ષની સૌથી ઊંચી સપાટી પર વ્યાજદર
શુક્રવારે બેન્ક ઓફ જાપાને માર્કેટની અપેક્ષા મુજબ પોતાનો મુખ્ય Interest Rate 1%થી વધારીને સીધો 1.25% કરી દીધો છે. તમને જણાવી દઈએ કે વર્ષ 1995 પછી જાપાનમાં વ્યાજદરનું આ સૌથી ઊંચું લેવલ છે. આ નિર્ણય સાથે જ જાપાન દાયકાઓથી ચાલી આવતી 'સસ્તા વ્યાજ' ની નીતિમાંથી સત્તાવાર રીતે બહાર આવી ગયું છે. અર્થશાસ્ત્રનો સીધો નિયમ છે કે જ્યારે પણ કોઈ દેશની સેન્ટ્રલ બેંક વ્યાજદર વધારે છે, ત્યારે વિદેશી રોકાણકારો માટે તે દેશનું ચલણ આકર્ષક બને છે અને કરન્સી મજબૂત થાય છે.
માઇનસથી શરૂ થયેલી સફર: અઢી વર્ષમાં 6ઠ્ઠી વાર વધારો
જાપાન માટે આ સ્થિતિ રાતોરાત નથી આવી. અગાઉ 2024 માં દેશનો પોલિસી રેટ -0.1% હતો. એટલે કે બેંકમાં પૈસા મૂકવા પર વ્યાજ મળવાને બદલે ચાર્જ લાગતો હતો. પણ છેલ્લા અઢી વર્ષમાં બેન્ક ઓફ જાપાને કુલ 6 વખત વ્યાજદર વધાર્યા છે. આનો મુખ્ય હેતુ અમેરિકા અને યુરોપ જેવા મોટા અર્થતંત્રોની બરાબરી કરવાનો છે.
આખરે જાપાને આ નિર્ણય કેમ લેવો પડ્યો?
આ આર્થિક ઊલટફેર પાછળ ગ્લોબલ ટેન્શન અને યુદ્ધ સૌથી મોટું કારણ છે:
ઈરાન યુદ્ધ અને ક્રૂડ ઓઈલ: ઈરાન યુદ્ધને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઊર્જા (તેલ અને ગેસ) ના ભાવ ભડકે બળ્યા છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કટોકટી: દુનિયાના સૌથી મહત્વના શિપિંગ રૂટ 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' માં માલસામાનની હેરફેર ખોરવાઈ ગઈ છે. જાપાન પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાત માટે સંપૂર્ણપણે મિડલ ઈસ્ટ પર નિર્ભર છે, તેથી આ કટોકટીની સીધી અસર જાપાનની અર્થવ્યવસ્થા પર પડી છે.
જાપાન સામે 3 સૌથી મોટા પડકારો
અત્યારે જાપાનની સરકાર અને બેંક મુખ્ય ત્રણ મોરચે લડી રહી છે:
1) સતત ગગડતો જતો જાપાની યેન.
2) વિદેશથી મોંઘા ભાવે આયાત થતા તેલ-ગેસને કારણે વધતી જતી મોંઘવારી.
3) દેશમાં કામ કરતા યુવાનોની ઘટતી જતી સંખ્યા.
3 દાયકા બાદ જોવા મળી મોંઘવારી
જાપાનમાં છેલ્લા 30 વર્ષથી ભાવ વધ્યા જ નહોતા. પરંતુ તાજેતરના આંકડા મુજબ, ઓગસ્ટ મહિનામાં જાપાનનો કોર ફુગાવો 1.7% નોંધાયો છે (જે અગાઉ 1.8% હતો). ભલે આ આંકડો સેન્ટ્રલ બેંકના 2% ના લક્ષ્યાંકથી નીચે હોય, પરંતુ જાપાન જેવા દેશ માટે આટલી મોંઘવારી પણ એક અસામાન્ય બાબત છે.
યેનને બચાવવા અમેરિકાનું દબાણ અને સંયુક્ત ઓપરેશન
ઓગસ્ટ મહિનામાં જાપાનનું ચલણ યેન ગગડીને 40 વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયું હતું. આ પતનને રોકવા માટે જાપાન (ટોક્યો) અને અમેરિકા (વોશિંગ્ટન) એ ભેગા મળીને ફોરેક્સ માર્કેટમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. વર્ષ 2011ના વિનાશક ભૂકંપ અને સુનામી પછી બંને દેશોએ સાથે મળીને આવું ઓપરેશન કર્યું હોય તેવી આ પહેલી ઘટના હતી. યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટ અને જાપાનના નાણા મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જરૂર પડશે તો ભવિષ્યમાં પણ આવા પગલાં લેવાશે.
ગ્લોબલ માર્કેટમાં પણ આ જ ટ્રેન્ડ
માત્ર જાપાન જ નહીં, પરંતુ દુનિયાની અન્ય સેન્ટ્રલ બેંકો પણ વ્યાજદર વધારી રહી છે. તાજેતરમાં જ યુએસ ફેડરલ રિઝર્વે 3 વર્ષના લાંબા સમયગાળા બાદ પહેલીવાર પોતાના વ્યાજદરમાં વધારો કર્યો હતો. યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેન્ક (ECB) એ પણ બોરોઇંગ કોસ્ટ વધારી છે.
વર્ષો સુધી સસ્તા નાણાં પર નભતું જાપાન હવે ગ્લોબલ માર્કેટની વાસ્તવિકતા સામે બદલાવા મજબૂર બન્યું છે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે, યેનને બચાવવા માટે લેવાયેલો વ્યાજદર વધારાનો આ નિર્ણય જાપાનના સ્થાનિક વેપારીઓ અને ગ્લોબલ કેરી-ટ્રેડ રોકાણકારો પર કેટલી બ્રેક લગાવે છે.
પહેલા મનીકંટ્રોલ ગુજરાતી પર ગુજરાતીમાં સ્ટોક માર્કેટ, Stock Tips, સમાચાર, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને બિઝનેસ સંબંધિત સમાચાર વાંચો. દૈનિક બજાર અપડેટ્સ માટે Moneycontrol App ડાઉનલોડ કરો.