What is Circle Rate: સામાન્ય રીતે જ્યારે આપણે ઘર કે પ્રોપર્ટી ખરીદવાનું વિચારીએ છીએ, ત્યારે આપણું ધ્યાન લોકેશન, બજેટ અને સુવિધાઓ પર વધુ હોય છે. પરંતુ, એક ટેકનિકલ શબ્દ જે પ્રોપર્ટીના સોદામાં સૌથી મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે તે છે - ‘સર્કિલ રેટ'.
શું છે સર્કિલ રેટ? પ્રોપર્ટીની કિંમત અને હોમ લોન પર તે કેવી રીતે પાડે છે અસર? ઘર ખરીદતા પહેલા જાણી લો આ મહત્વની વિગતો
What is Circle Rate: નવું ઘર કે જમીન ખરીદતી વખતે ‘સર્કિલ રેટ' સમજવો ખૂબ જરૂરી છે. તે તમારી સ્ટેમ્પ ડ્યુટી, ટેક્સ અને હોમ લોનની રકમને સીધી અસર કરે છે. જાણો સર્કિલ રેટની પૂરી વિગત આ લેખમાં.
MoneyControl Newsઅપડેટેડ May 06, 2026 પર 5:43 PM
જો તમે સર્કિલ રેટને સમજ્યા વિના પ્રોપર્ટી ખરીદો છો, તો તમારે આર્થિક નુકસાન વેઠવું પડી શકે છે. સર્કિલ રેટ માત્ર પ્રોપર્ટીની કિંમત જ નહીં, પરંતુ તેના પર લાગતો ટેક્સ અને તમને કેટલી હોમ લોન મળશે તે પણ નક્કી કરે છે. ચાલો સમજીએ સર્કિલ રેટ વિશેની દરેક નાની-મોટી વિગત.
સર્કિલ રેટ એટલે શું?
સર્કિલ રેટ એ રાજ્ય સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત કરવામાં આવેલી કોઈપણ વિસ્તારની પ્રોપર્ટીની 'ન્યૂનતમ કિંમત' છે. આ તે નક્કી કરેલી કિંમત છે જેનાથી ઓછી કિંમતે તમે તે વિસ્તારમાં પ્રોપર્ટીનું રજિસ્ટ્રેશન કરાવી શકતા નથી. કેટલાક રાજ્યોમાં આને 'રેડી રેકનર રેટ' (Ready Reckoner Rate) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
જ્યારે તમે પ્રોપર્ટી ખરીદો છો, ત્યારે સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અને રજિસ્ટ્રેશન ફી આ જ રેટના આધારે ગણવામાં આવે છે. રાજ્યનો મહેસૂલ વિભાગ દર 1 થી 3 વર્ષે બજારની સ્થિતિ જોઈને આ રેટ અપડેટ કરતો હોય છે.
સર્કિલ રેટ કેવી રીતે નક્કી થાય છે?
સરકાર સર્કિલ રેટ નક્કી કરવા માટે કોઈ એક બાબત પર આધાર રાખતી નથી, પરંતુ તેમાં ઘણા પરિબળો ભાગ ભજવે છે:
લોકેશન (સ્થળ): શહેરના પોશ વિસ્તારો અથવા જ્યાં કનેક્ટિવિટી અને રસ્તાઓ સારા હોય ત્યાં સર્કિલ રેટ હંમેશા વધારે હોય છે.
પ્રોપર્ટીનો પ્રકાર: રેસિડેન્શિયલ (રહેણાંક), કોમર્શિયલ (વ્યાપારી) અને ઈન્ડસ્ટ્રિયલ પ્રોપર્ટી માટે અલગ-અલગ સર્કિલ રેટ નક્કી કરવામાં આવે છે.
સુવિધાઓ: આસપાસમાં હોસ્પિટલ, સ્કૂલ, મેટ્રો કે માર્કેટ જેવી પાયાની સુવિધાઓ હોવાથી રેટ વધે છે.
પ્રોપર્ટીની ઉંમર: નવી બનેલી પ્રોપર્ટી અને ખૂબ જ જૂના બાંધકામ માટેના રેટમાં તફાવત હોઈ શકે છે.
માલિકીનો પ્રકાર: પ્રોપર્ટી ફ્રી-હોલ્ડ છે કે લીઝ-હોલ્ડ, તે પણ રેટ નક્કી કરવામાં મહત્વનું છે.
શા માટે સર્કિલ રેટ જાણવો જરૂરી છે?
સર્કિલ રેટનો મુખ્ય હેતુ રિયલ એસ્ટેટ માર્કેટમાં પારદર્શિતા લાવવાનો છે. તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે ખરીદનાર અને વેચનાર પ્રોપર્ટીની કિંમત ઓછી બતાવીને સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની ચોરી ન કરે. આનાથી સરકારને યોગ્ય ટેક્સની આવક થાય છે.
ઘણીવાર એવું બને છે કે પ્રોપર્ટીની બજાર કિંમત (Market Value) વધારે હોય છે અને સર્કિલ રેટ ઓછો હોય છે. પરંતુ રજિસ્ટ્રેશન હંમેશા સર્કિલ રેટ અથવા એક્ચ્યુઅલ ડીલ વેલ્યુ (જે વધારે હોય તે) પર જ કરવાનું રહે છે.
હોમ લોન પર સર્કિલ રેટની અસર
જો તમે પ્રોપર્ટી ખરીદવા માટે લોન લેવા માંગતા હોવ, તો સર્કિલ રેટ તમારા માટે ખૂબ મહત્વનો છે. બેંકો પ્રોપર્ટીની કિંમતનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે સર્કિલ રેટને મુખ્ય આધાર માને છે.
બેંક સામાન્ય રીતે પ્રોપર્ટીની માર્કેટ વેલ્યુ અથવા સર્કિલ રેટ મુજબ થતી કિંમત - આ બેમાંથી જે ઓછી હોય તેના 75% થી 90% સુધીની લોન આપે છે. જો કોઈ વિસ્તારમાં સર્કિલ રેટ ઘણો ઓછો હોય અને બજાર ભાવ વધારે હોય, તો બેંક ઓછી લોન મંજૂર કરશે. આવી સ્થિતિમાં, ખરીદનારે પોતાના ખિસ્સામાંથી વધુ ડાઉન પેમેન્ટ આપવું પડે છે.
પ્રોપર્ટીની લે-વેચમાં સર્કિલ રેટ એક પાયાની બાબત છે. તે માત્ર કાયદેસરના ખર્ચાઓ જ નક્કી નથી કરતો, પરંતુ તમારી નાણાકીય યોજના (Financial Planning) પર પણ મોટી અસર કરે છે. તેથી જ, કોઈપણ જગ્યાએ રોકાણ કરતા પહેલા તે વિસ્તારનો લેટેસ્ટ સર્કિલ રેટ ચોક્કસપણે તપાસવો જોઈએ, જેથી તમે કોઈપણ વધારાના ખર્ચ કે લોનની સમસ્યાથી બચી શકો.
પહેલા મનીકંટ્રોલ ગુજરાતી પર ગુજરાતીમાં સ્ટોક માર્કેટ, Stock Tips, સમાચાર, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને બિઝનેસ સંબંધિત સમાચાર વાંચો. દૈનિક બજાર અપડેટ્સ માટે Moneycontrol App ડાઉનલોડ કરો.