Digital Payments: આપણે સૌ રોજબરોજના જીવનમાં ચાની દુકાનથી લઈને મોટા મોલ સુધી, દરેક જગ્યાએ UPI દ્વારા પેમેન્ટ કરીએ છીએ. પૈસા મોકલવા કે મેળવવા માટે કોઈ ચાર્જ પણ નથી લાગતો. પણ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જો આ સર્વિસ આપણા માટે મફત છે, તો Google Pay અને PhonePe જેવી કંપનીઓ હજારો કરોડ રૂપિયાનો નફો કેવી રીતે કમાઈ રહી છે? આ કંપનીઓ કોઈ પ્રોડક્ટ વેચતી પણ નથી, છતાં તેમની કમાણી સતત વધી રહી છે. ચાલો, આજે તેમના આ સ્માર્ટ અને મલ્ટી-લેયર બિઝનેસ મોડેલને સરળ ભાષામાં સમજીએ.
UPI બિલકુલ ફ્રી, તો પછી Google Pay અને PhonePe કઈ રીતે કરે છે હજારો કરોડની કમાણી? જાણો આખું ગણિત
Digital Payments: તમે પણ વિચારતા હશો કે ફ્રી UPI સર્વિસ આપતી Google Pay અને PhonePe જેવી કંપનીઓ આખરે પૈસા કેવી રીતે કમાય છે? જાણો તેમના સ્માર્ટ બિઝનેસ મોડેલ અને કમાણીના મુખ્ય સ્ત્રોત વિશે.
MoneyControl Newsઅપડેટેડ Jan 01, 2026 પર 6:04 PM
UPI એક ટુલ નહીં, પણ આખું ઇકોસિસ્ટમ
નિષ્ણાંતોના મતે, આ કંપનીઓએ UPIને માત્ર પૈસા ટ્રાન્સફર કરવાનું ટુલ નથી બનાવ્યું, પરંતુ તેની આસપાસ એક આખું બિઝનેસ ઇકોસિસ્ટમ ઊભું કરી દીધું છે. તેમની કમાણીનો મુખ્ય આધાર સામાન્ય ગ્રાહક નહીં, પરંતુ નાના દુકાનદારો અને વેપારીઓ છે.
1. દુકાનદારો પાસેથી કમાણી: વોઇસ સ્પીકરનો કમાલ
તમે દુકાનો પર પેમેન્ટ કર્યા પછી એક સ્પીકરમાંથી "PhonePe પર 60 રૂપિયા મળ્યા" એવો અવાજ સાંભળ્યો જ હશે. આ સ્પીકર PhonePe ની કમાણીનો એક મોટો સ્ત્રોત છે.
કેવી રીતે થાય છે કમાણી?: કંપનીઓ આ સ્પીકર દુકાનદારોને દર મહિને આશરે 100 રૂપિયાના ભાડા પર આપે છે.
વિશ્વાસ અને સુવિધા: આનાથી દુકાનદારને પેમેન્ટ મળ્યાનો પાક્કો પુરાવો મળે છે અને ગ્રાહકનો વિશ્વાસ પણ વધે છે.
કમાણીનો આંકડો: દેશભરમાં 30 લાખથી વધુ દુકાનોમાં આ સર્વિસ એક્ટિવ છે, જેનાથી કંપનીને વાર્ષિક સેંકડો કરોડ રૂપિયાની સીધી આવક થાય છે.
2. તમને મળતા કેશબેક પાછળનું ગણિત
જ્યારે પણ આપણે પેમેન્ટ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણને સ્ક્રેચ કાર્ડમાં નાના-નાના રિવોર્ડ્સ અને કેશબેક મળે છે. આપણને લાગે છે કે કંપની આપણને પૈસા આપી રહી છે, પણ હકીકત અલગ છે.
જાહેરાતનું માધ્યમ: આ સ્ક્રેચ કાર્ડ્સ અને કેશબેક હકીકતમાં અન્ય બ્રાન્ડ્સ માટે જાહેરાતનું એક પ્લેટફોર્મ છે.
આવકનો સ્ત્રોત: Zomato, Myntra, Amazon જેવી કંપનીઓ પોતાના પ્રમોશન માટે Google Pay અને PhonePeને પૈસા ચૂકવે છે. જ્યારે તમને કોઈ બ્રાન્ડનું વાઉચર મળે, ત્યારે તે બ્રાન્ડે Google Pay કે PhonePeને તેની જાહેરાત માટે પૈસા આપ્યા હોય છે. આ રીતે, યુઝરને રિવોર્ડ મળે છે, બ્રાન્ડને ગ્રાહક મળે છે અને પેમેન્ટ એપને જાહેરાતથી કમાણી થાય છે.
3. સોફ્ટવેર અને નાણાકીય સર્વિસ
UPI દ્વારા કરોડો ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ જીત્યા બાદ, આ કંપનીઓએ હવે નાના વેપારીઓ અને ઉદ્યોગો માટે સોફ્ટવેર અને નાણાકીય સર્વિસઓ આપવાનું શરૂ કર્યું છે.
કઈ સર્વિસઓ અપાય છે?: બિલ બનાવવા માટે ઇન્વોઇસ મેકર, GST સંબંધિત સર્વિસઓ, એકાઉન્ટિંગ ટૂલ્સ અને માઇક્રો-લોન (નાની લોન) જેવી સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે.
કમાણીનો માર્ગ: આ સોફ્ટવેર સર્વિસઓ (SaaS) માટે ફી વસૂલવામાં આવે છે અને લોન પર કમિશન મેળવીને પણ મોટી કમાણી કરવામાં આવે છે.
ટૂંકમાં, Google Pay અને PhonePe જેવી કંપનીઓ માટે UPI ગ્રાહકોને પોતાની સાથે જોડવાનું એક મફત માધ્યમ છે. તેમની અસલી કમાણી UPI ટ્રાન્ઝેક્શનથી નહીં, પરંતુ તેની આસપાસ બનાવેલા બિઝનેસ મોડેલથી થાય છે, જેમાં દુકાનદારો પાસેથી ભાડું, બ્રાન્ડ્સ પાસેથી જાહેરાતની ફી અને વેપારીઓને અપાતી નાણાકીય સર્વિસઓ મુખ્ય છે. આ જ કારણ છે કે યુઝર્સ માટે સર્વિસ ફ્રી હોવા છતાં, આ કંપનીઓ સરળતાથી હજારો કરોડનો નફો રળી રહી છે.
પહેલા મનીકંટ્રોલ ગુજરાતી પર ગુજરાતીમાં સ્ટોક માર્કેટ, Stock Tips, સમાચાર, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને બિઝનેસ સંબંધિત સમાચાર વાંચો. દૈનિક બજાર અપડેટ્સ માટે Moneycontrol App ડાઉનલોડ કરો.